Үрдүк ааттаах успуорт бырааһынньыга «Манчаары оонньуулара» ыытыллара аҕыйах хонук хаалла. Орто Халыма улууһун хамаандата бу тэрээһиҥҥэ кыттарга күүстээхтик бэлэмнэнэ сылдьар. Дьэ, кыттааччылар төһө бэлэмнэрий? Эппиэттээх тириэньэрдэр кимнээҕий? Туох көмө оҥоһулларый?
«Халыма долгуннара» хаһыат ыйытыыларыгар эппиэттиир Хатыҥнаах нэһилиэгиттэн төрүттээх биир дойдулаахтара, педагогическай билим хандьыдаата, доцена, М.К.Аммосов аатынан ХИФУ «Национальнай успуорт көрүҥнэрэ, медико-биологическай диссипилиинэ уонна олох-дьаһах куттала суох буолуутун хааччыйар» хаапыдыра сэбиэдиссэйэ, СӨ мас тардыһыыга успуордун маастара, «Манчаары оонньуулара» икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, Мас тардыһыыга Европа уонна Аан дойду Кубогын призера Егор Кудрин.
Спартакиада 8 көрүҥэр кыттыахпыт
«Манчаары оонньуулара» спартакиадатыгар күүстээх бэлэмнэниини саҕалаабыппыт иккис сыла буолла. Кэнники сылларга араас күрэхтэргэ кыттан, ситиһиилэнэн, хамаандабыт күрэхтэргэ бэлэм дии саныыбын.
Манчаарыга уопсайа 11 көрүҥ баар. Биһиги улууспут хамаандата 8 көрүҥҥэ киирэрэ былааннанар. Хабылык, хаамыска уонна ат сүүрдүүтүгэр, ох саанан ытыыга киирбэтибит.
Хас биирдии көрүҥҥэ анал тириэньэрдэр үлэлииллэр: хапсаҕайга — Д.З.Шадрин; гиирэ успуордугар — П.Е.Лаптев; мас тардыһыытыгар — Е.П.Кудрин; чэпчэки атлетикаҕа — С.Р.Охлопков; национальнай уонна хотугулуу многоборьеҕа — А.Г.Созонов; пневматическай винтовканан ытыыга — А.В.Винокуров.
Бу күн 30-тан тахса путевка ыллыбыт. Ол курдук мас тардыһыытыгар, национальнай уонна хотугу многоборьеҕа, гиирэ успуордугар, буулдьанан ытыыга сэртипикээттэрдээхпит. Атах оонньууларыгар эр дьон суох, ыччаппытынан кыттар буоллубут. Сүүрүүгэ эдэр ыччаппыт (Игорь Тарасов, Камилла Лаптева) үчүгэй көрдөрүүлээхтэр.
Быйыл хамаандалар 4 бөлөҕүнэн кытталлар. Биһиги III-с группаҕа баарбыт. Ол курдук бөлөххө 9 улуус (Булуҥ, Өймөкөөн, Уус Майа, Үөһээ Дьааҥы, Уус Дьааҥы, Томпо, Жатай, Кэбээйи, Орто Халыма) күөн көрсүөхпүт. Өймөкөөн, Кэбээйи, Үөһээ Дьааҥы улуустара үчүгэй көрдөрүүлээх курдуктар.
Устуоруйаны сэгэтэн көрдөххө
Урут спартакиаданы икки бөлөххө (киин уонна хоту улуустар) араарар этилэр. «Манчаары оонньуулара» аан бастаан 1968 сыллаахха Дьокуускайга буолбута. Онно Мэҥэ Хаҥалас уонна Муома хамаандалара бастаабыттара, иккискэ — Ленскэй уонна Анаабыр, үһүскэ — Чурапчы уонна Өлөөн улуустара буолбуттара. Ол саҕана 2 сыл арыттаах ыытыллара. Орто Халыма улууһун хамаандата 1977 сыллаахтан кыттар. 1981, 1983 сылларга бастаабыппыт. 1987 бөлөхпүтүгэр II-с буолбуппут. 1995 сыллаахха III-c., 2005c. — Майаҕа, 2009с. Бүлүүгэ ыытыллыбыт оонньууларга I-кы миэстэлэри ылбыппыт. 2013 сыллаахха Чурапчыга үс иһигэр киирбэтэхпит, 2017с. — Үөһээ Бүлүүгэ VI-с миэстэ буолбуппут, 2021 сыллаахха Бэрдьигэстээххэ 2021с. үс иһигэр киирбэтэхпит.
2005 сыллаахха, оччотооҕу улуус баһылыга В.А. Григорьев үбүлээн Дьокуускайтан мас тардыһыы ааттаах-суоллаах тириэньэрин Николай Быгановы аҕалан бэлэмнэппитин өйдүүбүн. Ол түмүгүнэн үрдүк ситиһиилээх кыттыбыппыт. 2013 сыллаахха, Чурапчыга ыытыллыбыт оонньуу быраабылатыгар, кыттааччы маҥнай сүүмэрдээһини (отборочный этап) ааһыахтааҕын туһунан саҥа сүүрээн киирбитэ. Урут хамаандаҥ хайдах бэлэмнээх да оннук киирэрэ, билигин, хас биирдии спортсмен сүүмэрдээһини ааһан путевка ыллаҕына эрэ, спартакиадаҕа кыттар бырааптанар.
Хамаандабыт инники күөҥҥэ киирэргэ бэлэм
Манчаары оонньууларыгар кыттыыны, Орто Халыма улууһун баһылыга, улуус успуорка кэмитиэтэ уонна тириэньэрдэр сүбэлэһэн, 2 сыллааҕыта былааннаммыппыт. Улуус дьаһалтатын тус дьаһалынан, «Манчаары оонньууларыгар» кыттыыга путевка ылбыт спортсмеҥҥа — 30 000, көрүҥэр бастаабыт кыттааччыга — 150 000, II-c м. — 100 000; III-с м. — 50 000солк. өйүүр туһунан уураах тахсыбыта. Ол курдук бэлэмнээбит тириэньэргэ, I-кы миэстэҕэ — 50 000с., II-с м. — 30 000., III-с м.— 20 000с., 10 иһигэр киирбит бастыҥ көрдөрүүлээх устудьуоҥҥа Орто Халыма-Дьокуускай кэлэр-барар бырайыаһыгар көмө оҥоһуллар диэн илии баттаммыта. Маны сэргэ күүс-көмө, тэрийиигэ көмөлөһөр дьоммутунан, улуус дьаһалтатын исписэлиистэрэ Ю.К.Третьяков, А.Е. Бережнов буолаллар. Оҕолору «Боотур» оҕо спортивнай оскуолатын дириэктэрэ С.Р.Охлопков салайыытынан кэлэн кытта сылдьаллар. Путевка ылбыт спортсменнарга биир тэҥ форма ылылларыгар сайаапка ыытыллыбыта. Бэлэмнэнии барылынан көрдөххө, инники күөҥҥэ киирэргэ бэлэммит, диэххэ сөп.
Маннык улахан тэрээһиннэргэ ыччаты, оҕо эрдэҕиттэн көҕүлүөххэ наада. Холобур, үчүгэй көрдөрүүлээх оҕо, улаатыытыгар, успуортан тэйэн хаалар, онон тириэньэрдэртэн, төрөппүттэртэн олус тутулуктаах. Кэнники сылларга Орто Халымаҕа оҕунан ытыы сайдан эрэрэ биһирэнэр. Хапсаҕайга, көҥүл тустууга үлэ ыытыллара бэлиэтэнэр. Бу курдук мас тардыһыыга, атах оонньууларыгар, гиирэни анньыыга үгүс дьарык ыытыллыан наада.
Спортсменнарга, тириэньэрдэргэ ситиһиини баҕарабыт. Спартакиадаҕа хамаандабыт үчүгэй көрдөрүүлээх кыттыа диэн эрэнэбин.
Сэһэргэстэ Саргылана Кокорина
Читайте нас в:
