Ааспыт үйэ 90-с сылларын саҥаларыгар биир хотугу улууска биэлсэр дьахтар “тоҥон өлбүт” киһини тилиннэрбит дьикти түбэлтэтин туһунан 2019 сыл кулун тутар 6 күнүгэр бөлөххө суруйбуппун, ким эрэ социальнай ситимҥэ ыыппыта тарҕанан, өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыгар дьон сэҥээриитин ылбыта. Онтубун ситэрэн-хоторон, хат суруйарга сананным.
Оччолорго сопхуоска тырахтарыыстыыр эдэр уол ДТ-75 тыраахтарынан ыраах учаастактан от тиэйэн кэлэн иһэн, биир күөлгэ тыраахтардыын бэйэлиин ууга түһэн “өлбүтүн” атын учаастактан айаннаан испит эмиэ ити сопхуоска үлэлиир уолаттар булбуттар.
Олорбутунан такыччы тоҥмут киһини ууттан бэрт сыранан хостоон таһааран, массыыналарыгар тиэйбиттэр уонна бөһүөлэккэ аҕалан, балыыһа сабараанньатыгар өйөннөрөн кэбиспиттэр. Дьэ уонна балыыһаҕа киирэннэр: “Ууга түһэн тоҥон өлбүт киһини аҕаллыбыт”, – диэн тыллаабыттар.
Балыыһаҕа биэлсэрдиир хачаайы, кыра эдэр дьахтар тута “өлүгү” ханна уурбуттарын ыйыппытыгар: “Ээ, такыччы тоҥон хаалбыт, ол иһин бокуонньугу дьиэҕэ киллэрбэтибит, таһырдьа хааллардыбыт”, – дэспиттэр.
Биэлсэр Илииһэ сонун үрдүгэр түһэн, таҥна охсон таһырдьаны былдьаспыт. Уолаттар батыһан тахсыбыттар. Илииһэ балыыһа сабараанньатыгар сытар, таҥастыын бүүс-бүтүннүү муус кыаһаан буола тоҥон хаалбыт “өлүккэ” тиийэн, тэлигириэйкэтин сиэҕин хайа быстаран, маҥнай уол пульсун булан, бигээн тутан көрбүт уонна ханна эрэ ыраах биллэр-биллибэттик сүрэҕэ тэбэрин илиитин иминэн билэн, уолу түргэнник дьиэҕэ киллэрэллэригэр эппит.
Күүстээх, модьу-таҕа тыа уолаттара таҥаһа ууну иһэн баран мууһуран ыараабыт, бэйэтэ даҕаны бөдөҥ-садаҥ киһини көтөҕөн киллэрэн, муостаҕа сытыарбыттар уонна мууһуран хаалбыт баата ыстаанын, тэлигириэйкэтин, ис таҥаһын быһаҕынан хайыта сотон, устан ылбыттар.
Илииһэ улахан тимир баалынайга тымныы уу куттаран, кус сыгынньах, үп-үрүҥ эттээх тоҥ киһини онно уктарбыт. Көмөлөһөөччүлэрэ баалынайдаах ууга эргитэ сылдьан, уол илиитэ-атаҕа бөһүйэн истэҕин аайы көннөрөн биэрэн испиттэр.
Бэрт өр сыраласпыттарын кэннэ этэ-сиинэ бөһүйэ сымнаабытыгар биэлсэр Илииһэ уолу кушеткаҕа сытыартаран баран, эргитэ сылдьан испииринэн сото-сото, оргууйдук массаастаабыт. Сылайдаҕына, уолаттар солбуйаннар, онно баар дьон бары массаастаан, имитэн истэхтэрин аайы уол этэ-сиинэ ирэн, тэтэрэн испит.
Эмчит иһиллиир тэрилин, фонендоскобун, илиититтэн араарбакка, субу-субу уол сүрэҕин иһиллээн: “Сүрэҕин тэбиитэ кыралаан эбиллэр, кытаатыҥ, тыыннаах!” – диэтэҕин аайы дьон өссө тэбиэһирэн туран, имиппиттэр-хомуппуттар.
Биэлсэр ол быыһыгар уол тарбахтарын ааҕа хаанныыр, бэрт үөрүйэхтик, сатабыллаахтык туттар-хаптар. Киэһэ олох хойут киһилэрэ тыынан кэлэн, дьону үөрдүбүт.
Уол ийэтигэр, олус айманыа диэн эрдэ эппэтэхтэр эбит, биир уоллара онно илдьиккэ сүүрбүт. Биэлсэр Илииһэ уолга күүс-сэниэ киллэрэр систиэмэ туруорбут. Таһырдьаттан ийэ барахсан аймаммытынан киирэн, уолун үрдүгэр саба түспүтүн нэһиилэ уоскуппуттар.
Илииһэ бэрт наҕыл, холку куолаһынан уоскутардыы: “Уолуҥ өйүгэр өссө киирэ илик, укуол туруоруохпут. Тыыннааҕыттан үөр, кини аны өлүө суоҕа”, – диэбит. Кырдьык, уол ый курдугунан үтүөрэн, тыраахтарыгар үлэлии сылдьыбыта. Аҥаар атаҕын биир тарбаҕа хараара өлөн барбытын ыаллыы улуус киинигэр тиийэн быстаран кэлбитэ.
Онон кэлин сүдьүйэн хаамар этэ. Ийэтэ өлбүтүн кэнниттэн ойохтоммута эрээри, уһуннук олорботохторо. Сытар ынаҕы туруорбат сытыары-сымнаҕас майгылаах барахсаны сидьиҥ киһи сырдык тыынын быспыта.
Арай, биэлсэр Илииһэ уолу пульсун тутан даҕаны көрбөккө, аахайбакка, үлдьү “тоҥон өлбүт” диэн бүтэйдии бүтэһик түмүк оҥорбута буоллар, сырдык тыына ол балыыһа сабараанньатыгар быстыахтаах этэ! Уолун быыһаппыт ийэ барахсан өлүөр диэри биэлсэр Илииһэни таҥара курдук көрөн, “Аанньал” диэн ааттаабыта уонна уола “тиллибит” дьикти түбэлтэтин үгүстүк ахтааччы.
Дьалхааннаах кэмҥэ тыыннаах буолар туһугар мөхсөн, үлэ-хамнас үлүскэнигэр сылдьар тыа дьоно барахсаттар ити дьикти түбэлтэҕэ суолта биэрбэтэхтэрэ, буолуохтааҕын курдук аһардыбыттара. Хойут санаан көрдөххө, биэлсэр Илииһэ хорсун быһыыта тугунан даҕаны бэлиэтэммэтэҕэ хомолтолоох.
Бастакы суруйуум кэнниттэн Елизавета Егоровнаттан төлөпүөнүнэн интервью ыларбар: “Мин ити түбэлтэ иннинэ Москубаҕа тиийэн, норуот эмчитэ Джунаҕа үөрэммитим. Киниттэн уонна “Норуот мэдиссиинэтин пуондата” диэн тэрилтэттэн дипломнардаахпын.
Гавриил Дмитриевич Горохов уонна Степан Ефимов диэн Саккырыыр кырдьаҕас эмчиттэрэ Москубаҕа үөрэнэн кэлбиппэр олус үөрбүттэрэ. Кинилэр миэхэ 1992 сыллаахха ынах муоһунан оҥоһуллубут хаан оборторор тэриллэрин бэлэхтээбиттэрэ.
Гавриил Дмитриевич тоҥуулуурга аналлаах иннэлээх тэрили туттарбыта, хайдах тоҥуулууру көрдөрбүтэ уонна кэпсээбитэ. Мин ол ньыманы тоҕо эрэ туттубатаҕым. Гавриил Дмитриевич элбэх киһини хааннаан эмтиирэ. Иккиэн наһаа элбэх кэпсээннээх, үтүө санаалаах кырдьаҕастар этэ”, – диэн кэпсээбитэ.
Аанньал, норуот эмчитэ Елизавета Егоровна Старостинаҕа дьиэ кэргэнин тапталыгар угуттанан уһуннук дьоллоохтук олороругар, дьонун-сэргэтин туһугар кыһаллан, эмтии-томтуу, сырдыгынан сыдьаайа сылдьарыгар баҕарабын.
Харысхаана, Эбээн Бытантай олохтооҕо
Читайте нас в:
