2023 сыл Россия Президена Владимир Путин Ыйааҕынан Педагог уонна наставник сылынан биллэриллибитэ. Уус Алдан улууһун Россия Үлэҕэ Геройа М.Н.Готовцев аатынан Танда орто оскуолатын дьаһалтата уонна профкома өр сылларга бу оскуолаҕа үлэлээбит бэтэрээн учууталларыгар анаан сынньалаҥ тэрээһини бэлэхтээтилэр.
Ол курдук, алтынньы 7 күнүгэр Дьокуускай куоракка турар «Кристалл» диэн банкетнай саалаҕа Учуутал күнүгэр анаммыт тэрээһиҥҥэ оскуола иитэр – үөрэтэр үлэтин уонна быйыл саҥа үлэлии кэлбит учууталлары кытта билиһиннэрэр сыаллаах итии чэйдээх мааны остуол тула көрүстүбүт. Учууталларга анаан эстрада артыыстара Сиэйэ уола, Л.Анциферов, А.Солдатов, А.Гольдеров ыллаан, фокус көрдөрөн, программаны иилээн – саҕалаан салайбыт А.Винокуров араас оонньуулары ыытан сэргэхситтилэр.
Танда оскуолатын директора К.Г. Готовцев Дьокуускай куорат уонна республика тыатын сирин оскуолаларыттан кэлбит педагогтары Учуутал күнүнэн эҕэрдэлээн махтал тылларын эттэ. Маны сэргэ үөрэппит учууталларын оскуолаҕа өр сылларга директоры иитэр-үөрэтэр үлэҕэ солбуйааччыларынан таһаарыылаахтык үлэлээбит Е.И. Матвеева — 75, А.В. Бурцева — 60 үбүлүөйдээх саастарынан эҕэрдэлээн сибэкки дьөрбөтүн уонна бары ыҥырыылаах бэтэрээн учууталларга махтал суруктарын туттартаата.
Харда тылы бу оскуолаҕа 25 сыл устата директорынан үлэлээбит Н.М.Егорова бу истиҥ киэһэни бэлэхтээбиттэригэр махтанна уонна быйыл саҥа үлэлии кэлбит эдэр учууталларга ситиһиилэри баҕаран кэс тылларын анаата. Көрсүбэтэхпит өр буолбут кэллиэгэлэр дуоһуйа кэпсэтэн, өйдөбүнньүк хаартыскаҕа түһэн, үөрэн-көтөн тарҕастыбыт.
Онтон алтынньы 27 күнүгэр Танда орто оскуолатын 1990 сыллаахха бүтэрбит, «Забота — Арчы» хаһыат корреспондена, суруналыыс, «Сахабэчээт» тэрилтэ профсоюһун бэрэссэдээтэлэ Е. С. Бястинова «Учуутал уонна наставник” сылынан билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор үөрэппит учууталларыгар умнуллубат интэриэһинэй айаны тэрийдэ. Сарсыарда 10 чаастан мустан анал автобуһунан «Сахабэчээт” тэрилтэ үлэһиттэрин кытта, Республикабыт бастакы Президена М.Е.Николаев төрөөбүт дойдутугар Хаҥалас улууһун Өктөм, Чкалов бөһүөлэктэригэр бэтэрээн учууталлар К.А.Анисимова, А.В. Бурцева, А.И.Заболоцкая, Л.Н.Заболоцкая, А.Ф.Местникова, О.В.Румянцева уонна М.Н.Тарская буолан олус туһалаах экскурсияларга сырыттыбыт.
Кырдьык даҕаны «Ыра санаа оскуолата» диэн ааттаммыт И.Шадрин аатынан Өктөм орто оскуолата 2021 сыллаахха үлэтин саҕалаабыт. Бу оскуола тутуутун барытын учууталлар, выпускниктар проектаан, ымпыгар-чымпыгар тиийэ толкуйдаан, спонсорство бөҕө оҥорон туппуттар. Тутуу араас үлэтин эмиэ выпускниктар иилээн-саҕалаан бэйэлэрэ ыыппыттар.
Бу агрохайысхалаах оскуола-саад директорынан салалтаҕа баай уопуттаах Калиста Федосьевна Афанасьева үлэлиир. Кини сүрдээх истиҥник, тапталынан хас биирдии кабинеты көрдөрөн, сүрүн «булумньуларыгар» болҕомтобутун тардан оскуолатын көрдөрдө. Кылаас аайы аныгы smart – дуоскалар, техническэй средстволар, тэттик эрээри эмиэ туспа «кистэлэҥнээх» миэбэл – барыта оҕо дэгиттэр сайдарыгар олук уураллар.
Бу оскуолаҕа 230 тахса оҕо үөрэнэр. Детсад саастаах оҕолор кыһалара оскуолаҕа сыһыары тутуллан, кырачааннар ыытыллар тэрээһиннэргэ туох да моһоло суох кытталлар, киирэллэр эбит.
Оскуола – саад кэлэктиибэ бары бииргэ, түмсүүлээхтик, таһаарыылаахтык үлэлииллэрэ харахха быраҕыллар.
Салгыы наукалар Малай академияларын үөрэтэр куорпуһугар сырыттыбыт. Бу Аан дойду таһымыгар эппиэттиир, республиканскай суолталаах үөрэх кыһата. Ректорынан В.К.Павлов үлэлиир. Манна 150 оҕо үөрэнэр, 100 оҕо олорор интернэттээх.
Бу М.Е.Николаев тэрийбит «Ленскэй кыраай» диэн физика-математика форума тупсарыллан, байытыллан 2018 сыллаахха Малай академияҕа кубулуйан, аанын тэлэччи аспыта. Дьэ манна баар эбит араас наука ирдэбилигэр эппиэттиир 15 лаборатория, ол иһигэр палеонтология, археология, аэрокосмическай инженерия, биохимия, энергетика, онтон да атыттар. IT – центр, коворкинг – центр, телестудия уонна звукозапись студията, тренажернай заал, массажнай кабинет…
Манна республикабыт араас оскуолаларыттан кэлэн үөрэнээччилэр дьарыктаналлар эбит.
Эбиэт кэнниттэн Николаев-центр диэн ааттанар архив-библиотекаҕа сырыттыбыт. Бу мультимедийнай, культурнай – сырдатар киин Саха сирин государственноһын историятын билиһиннэрэр. Манна араас бэчээттэммит да, илиинэн суруллубут да, аудио – видео да докуменнар харалла сыталлар. Экскурсия үксэ аныгы технологиянан интернет ситимин нөҥүө ыытылынна.
Сахабыт сирин бастакы Президенэ Михаил Ефимович Николаев үлэлээбит кабинета сибилигин хаһаайына киирэн кэлиэх курдук сэргэх, чэбдик. Инаугурациятыгар кэппит саха мааны таҥаһа, ат толору киэргэлэ, араас бэлэхтэр, хаартыскалар кабинет ис хоһоонун ситэрэн биэрэллэр.
Салгыы Михаил Ефимович үөрэммит оскуолатыгар тиийдибит. Бу сэбиэскэй кэмҥэ тутуллубут бигэ – таҕа туруктаах, үрдүк дьиэҕэ Хаҥалас улууһун оскуолаларын билиһиннэрэр музей үлэлии турар. Музей директора Валентина Ноговицына олус интэриэһинэйдик улуус бастакы оскуолатын, онно үлэлээбит учууталлар, кинилэр сыдьааннарын туһунан кэпсээтэ.
Музейга былыргы уруучукаттан, чэрэниилэ иһититтэн саҕалаан оччотооҕу паарталар, атахтаах дуоскалар, суот, буукуба каассата, алтан чуораан, онтон да атын атрибуттар оҕо сааскын, үөрэммит кэмҥин санатан кылааска угуйар курдуктар.
Ол кэмнээҕи октябреноктар, пионердар андаҕардара уонунан сыллары уҥуордаан истиэнэҕэ ыйанан туралларын долгуйа-үөрэ көрдүбүт… Оскуолаҕа кэккэлэһэ кэриэтэ былыргы таҥара дьиэтэ турар.
Манна республикабыт сайдарыгар сүҥкэн кылаатын киллэрбит, бары сүрдээҕин ытыктыыр киһибит, бастакы Президеммит Михаил Ефимович Николаев көмүс уҥуоҕар сүгүрүйэн аастыбыт…
Дириҥ ис хоһоонноох, киһини кэрэҕэ, үрдүккэ кынаттыыр үтүө күммүт олус истиҥник ааста. Ол курдук, өр сылларга бииргэ үлэлээбит ветеран учууталлар кэнчээри ыччаты үөрэтэн – сайыннаран бииргэ сүүрбүт – көппүт кэммитин санаан, үөрүүбүтүн үллэстэн, итии чэйдээх, толору астаах сандалы тула ирэ – хоро кэпсэтэн, дуоһуйан араҕыстыбыт.
Бу үтүө, дьикти күнү бэлэхтээбит үөрэппит-такайбыт, оҕолоотор оҕобутугар Екатерина Сергеевнаҕа махталбыт муҥура суох. Киниэхэ тус бэйэтигэр уонна биһигини кытта сылдьыспыт айар үлэ, суруналыыстыка эйгэтигэр үлэлии сылдьар аргыстарбытыгар саҥаттан-саҥа, үрдүктэн-үрдүк ситиһиилэри, дьолу-соргуну баҕарабыт.
А.Ф.Местникова
Читайте нас в:
