Алтынньы – Хотой Айыы ыйа. Бу ыйга хайдах халлаан турарыттан кэлэр кыһыны уонна сааһы сылыктыыллар. Алтынньыга куобах эрдэ маҥхайдаҕына, кыһын эрдэлиир эбит диэн буолар. Кутуйах уйатыгар элбэх оту мунньуннаҕына – кыһына тымныы. Хотой Айыы ыйыгар төрөөбүт дьон майгыта-сигилитэ хайдах буоларын, туох билгэ уонна сиэр-туом баарын туһунан сиһилии Улус.Медиа ыстатыйатыгар ааҕыҥ.
Алтынньы – сахаларга кыстык бастакы ыйа: улуу добдурҕа түһэн сир-дойду тоҥор, сүөһү хотонугар киирэр, оһох күүскэ оттуллар. Биһиги өбүгэлэрбит хаар алтынньы ортотугар түстэҕинэ, ууллубат диэн билгэлииллэрэ. Хатыҥ сэбирдэҕэ ыраастык түстэҕинэ, чэпчэки сыл буолар, оттон ыһыллан-тоҕуллан түстэҕинэ – тымныы кыһыҥҥа диэн итэҕэйэллэрэ. Алтынньыга ый толору буоллаҕына – сайына кураан. Оттон бу ыйга өлгөмнүк хаардаатаҕына, саас ходуһаҕа хаар бытааннык ууллуо дииллэрэ.
Күн-дьыл туругунан билгэлиибит
- Алтынньы 1 күнэ – туруйа үөрэ соҕуруу көттөҕүнэ, алтынньы 14-гэр диэри тымныы түһэр, көппөтөҕүнэ – сэтинньи 2-гэр диэри түспэт;
- Алтынньы 3 күнэ – тыал хотуттан үрдэҕинэ, сотору бытарҕан тымныы түһэр, соҕурууттан – ичигэскэ, арҕааттан – сөҥүүгэ, илинтэн – ыраас күҥҥэ-дьылга;
- Алтынньы 5 күнэ – хатыҥ сэбирдэҕэ түспэтэҕинэ, хаар хойут түһэр;
- Алтынньы 7 күнэ – күн ат хаамыытынан кылгыыр;
- Алтынньы 14 күнэ– Бокуруоп таҥара. Бу күнтэн кыһыҥҥы кэм саҕаланар. Хотуттан тыалырдаҕына, кыһына тымныы, арҕааттан тыалырдаҕына– ичигэс;
- Алтынньы 18 күнэ – муус аннынан муҥха саҕаланар. Күөл тааҥныыр;
- Алтынньы 23 күнэ –ый туолуута;
- Алтынньы 25 күнэ – чаҕылхай сулустар таҕыстахтарына, тымныы түһэр, өлбөөркөй – силлиэҕэ, күүскэ дьиримниир – хаарга;
- Алтынньы 30 күнэ – ый ортотугар тыалырдаҕына, көтөҕө түһэр. Халыҥ хаар түстэҕинэ, сылгыга үтүө дьыл үүнэр.
Алтынньыга төрөөбүттэр майгылара-сигилилэрэ
Алтынньыга төрөөбүттэр хаар бэлиэлээхтэр. Хаар бэлиэлээх дьон икки араас айылгылаахтар. Кинини дэбигис өйдөөбөккүн, сарсыарда биир санаанан салайтаран уһуктар, киэһэтин атын санааҕа баһыйтаран оронун булар. Ардыгар үөһээ халлааны көрөн олорон, дьиҥ олоххо кыаллыбаты, дуону суоҕу ыраланар. Хаар бэлиэ ити омнуолаах тас хаҕын суурайдахха, кини бэрт үтүө майгылаах, аһыныгас сүрэхтээх. Кыһалҕаҕа түбэспити быыһыы-абырыы бастакынан кини сүүрэр. Элэккэй, үөрүнньэҥ, кэпсэтинньэҥ буолан, кинилиин алтыһар, доҕордоһор кэрэхсэбили үөскэтэр. Туттара-хаптара да көрүөхтэн үчүгэй, хараҕы манньытар.
Хаар бэлиэлээх дьахтар: ис иһиттэн сырдык, сэргэх сэбэрэлээх, минньигэс куоластаах, имигэс хамсаныылаах, бэйэтин өрүүтүн көрүнэр, тупсаҕайдык таҥнар.
Эр киһи: саҥата-иҥэтэ суох, бэйэтэ-бэйэтигэр сылдьарын ордорор, нус-хас олоҕунан дуоһуйар, дьиэ кэргэнэ этэҥҥэ буолла да, дьоллооҕунан ааҕынар.
Алтынньыга төрөөбүттэргэ сахалыы ааттар
1, 2 – Хотой, Тускулаана
3, 4 – Дархан, Айаана
5, 6 – Боотур, Хотууна
7, 8 – Саарын, Туймаада
9, 10 – Албан, Туйгууна
11, 12 – Саргын, Хаачылаана
13, 14 – Айан, Туйаарыма
15, 16 – Дьулусхан, Нарыйа
17, 18 – Долун, Санаайа
19, 20 – Сулустаан, Туллуктаана
21, 22 – Күндүмэн, Кэскилээнэ
23, 24 – Хоһуун, Айталыына
25, 26 – Толлуман, Күндүүнэ
27, 28 – Ньургустаан, Алгыстаана
29, 30 – Өркөн, Харыстаана
31 – Ньургун, Сыралыма
«Саха ыалын халандаара» (2025), Күн Куйаарыма «Сулус. Оҥоруу. Төлкө» (2010) кинигэлэр туттулуннулар
Өссө ааҕыҥ:
Алтынньы саҕаланыыта хайдах буолуоҕай: Тускул билгэтэ
Читайте нас в:
