Атырдьах ыйын 26 күнүгэр улуустартан түмүллүбүт дааннайдарынан, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 42 229,1 туонна ыаммытынан үүт тутуллан, сыллааҕы былаан 77,4 бырыһыана туолан иһэр. Инньэ гынан былырыын бу кэмҥэ соҕотуопкаламмыт көрдөрүүттэн кыра чорбохтоох (6,26 туонна).
Быйыл 18 улууска уонна Дьокуускай куоракка сүүмэрдээһини ааспыт 56 соҕотуопкалыыр тэрилтэ үүтү тутар уонна учуоттуур. Муниципальнай тэриллиилэртэн сыллааҕы былааннарын (субсидия үбэ көрүллүбүт) Чурапчы уонна Нам улуустара аһара толордулар – туһааннааҕынан 105,6 уонна 103,4 бырыһыанныы. Мииринэй 92,5, Кэбээйи 91,4, Сунтаар 84,6, Куорунай 85,5, Өлүөхүмэ 82,4, Ленскэй 84,6, Дьокуускай 79,4, Таатта 79,1, Мэҥэ Хаҥалас 77,2, Бүлүү 73,9, Хаҥалас 73,1 бырыһыаннаах инники кэккэҕэ иһэллэр. Хаалыылаахтарынан Үөһээ Дьааҥы (49,7%), Уус Алдан (60%), Амма (64,9%), Томпо (67,8%) ааҕыллаллар. Ньурба (71,61%) уонна Үөһээ Бүлүү (69,18%) ортоку сылдьаллар.
Үүт тутар тэрилтэлэр истэригэр 3 соҕотуопсуктаах Чурапчы улууһугар “Эрэл” ТХПК 71,06 туонна үүтү соҕотуопкалыыр былааннааҕын 182,62 туоннаны тутан, 2,5 бүк аһарда (256,99%). “Эргис” ТХПК 323,18 туонна былаанын 1,5 төгүл куоһаран, 536 туонна үүтү тутта (165,85%). Саамай аарымалара “Чурапчы” ТХПК 3 085,64 туонна былааннааҕын лаппа чугаһатта (95,78%).
Нам улууһун соҕотох соҕотуопсуга “Эрэл” ТХПК 2 133 туонна үүтү тутан, 103,38 бырыһыаннаах. Ыаллыы Кэбээйи улууһугар соҕотуопканан 4 тэрилтэ дьарыктанар: “Сайылык” МТС ТХПК 112,51 уонна “Ворошилов” ТХПК 112,51 бырыһыан тутан, тустаах былааннарын аһарбыт буоллахтарына, “Унаардаах” (59,88%) уонна “Томтор” (65,27%) кэпэрэтииптэр улуус бүттүүн көрдөрүүтэ балачча үрдүөҕүн таҥнары тартылар. Куорунай улууһугар 2 соҕотуопкалыыр тэрилтэттэн “Куорунай Ас” 91,07 уонна “Агентство Гефест” ХЭУо 54,39 бырыһыаннаахтар.
Маннык ырытарбар көлдьүн кэпэрээссийэлэһиинэн буолбакка, кэтэх сүөһүлээх ыаллар үүттэрин быһаччы тэрилтэлэрин үбүнэн төлөһөн тутар соҕотуопсуктары наар чорботон бэлиэтиибин. Отчуоттанар кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 42 229,1 туонна үүт тутуллубутуттан судаарыстыба өйөбүллээҕэ – 37 843,03 туонна (бачча үүтү атыылаһарга кыттыгас 3,4 млрд солкуобай ороскуоттаммыт), судаарыстыба өйөбүлэ суох 4 386,10 туонна үүт атыылаһыллан, соҕотуопкалыыр тэрилтэлэр 84,1 мөл. солкуобай харчыны төлөөбүттэр.
Дьокуускайы кытта 18 улуус үүт тутарыттан аҥаардарын кэриҥэ кэтэх үүтү соҕотуопкалыыр. Ити 10 улуус соҕотуопсуктарыттан, бэйэлэрэ этэллэринии, “мачайданааччыта” букатын аҕыйах. Холобур, Мэҥэ Хаҥалас улууһугар 4 тэрилтэ үлэлиириттэн “Хоту” ТХПК 167,70 туонна үүтү 16,7 мөл. солкуобайга атыыласпыт, “ЯНП” ТХПК 15,37 туоннаны туппутугар төлөһө илик. Хаҥалас улууһугар эмиэ 4 соҕотуопсуктаахтар эрээри, “Хаҥалас Ас” ТХПК 181,56 туонна үүтү 2,6 мөл., “Ситим” ТХПК 1 137,84 туоннаны 17 мөл. солкуобайга атыыласпыттар.
Сунтаар улууһугар 8 тэрилтэлээхтэр. Кинилэртэн иккиэйэх – “Үрдэл” ТХПК 1 949,66 туонна үүтү 29,2 мөл., “Ал Су” ТХПК 327,41 туоннаны 9,4 мөл. солкуобай харчыга туппуттар. Холбоон 2 277,07 туонна үүт иһин 38,6 мөлүйүөн харчынан тыа сирин ыалларын эбии дохуоттаабыттара биһирэниэн эрэ сөп. Арай, бары тутар буоллуннар… Бүлүү улууһугар 4 соҕотуопсук баарыттан “Сыа Бүлүү” ТХПК 389,02 туонна үүтү 6,2 мөл., “Уйгу” ТХПК 163 туоннаны 2,4 мөл. солкуобайдыыга атыылаһан олороллор.
Билиҥҥи туругунан, улуустарга уонна куораттааҕы уокуруктарга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн субвенция быһыытынан 2,861 млрд солкуобай кээмэйдээх “үүт харчыта” тиксэрилиннэ. Ол аата сыллааҕы үбүлээһинтэн 78,8 бырыһыана.
Санаттахха, үүтү оҥорон таһаарарга уонна тутарга анаан 2026 сылга 3,7 млрд солкуобай көрүллэн турар. Дьиҥинэн, өрөспүүбүлүкэ муниципальнай тэриллиилэрин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыыларын бырагырааматынан былааннаммыт кээмэй уонна Ил Дархан туруорар соругунан – 65,7 тыһ. туонна ыаммытынан үүтү соҕотуопкалыырга суоттаммыт 4,6 млрд солкуобай. Онон өссө 11,4 тыһ. туонна үүтү тутарга 814,3 мөл. солкуобай бүддьүөттэн эбии көрүллэрэ эрэйиллэр.
Василий Никифоров
Зинаида Григорьева хаартыскаҕа түһэриитэ
Өссө ааҕыҥ:
Эмсэҕэлээбит улуустар мобильнай отчуттарыгар 66 мөлүйүөннээх көмөҕө сайаапкалаабыттар
Читайте нас в:
