Арассыыйа тыатын хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччы Роман Некрасов Саха сиригэр оробуочай сырыытын иккис күнүгэр күн иккис аҥаарын Хаҥалас улууһун Нөмүгү нэһилиэгэр саха сылгытын иитэр “Дьөһөгөй” бааһынай хаһаайыстыба үлэтин-хамнаһын кытта билсиигэ анаата.
Федеральнай таһымнаах ыалдьыты өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэр меценат, “Дьөһөгөй” бааһынай хаһаайыстыбаны тэрийээччи Вячеслав Нестеровтыын тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирэ Артем Александров, миниистири солбуйааччы Николай Афанасьев, министиэристибэ дьиэ кыылын-сүөлүн иитии салааларын сайыннарыыга, племенной үлэҕэ, кэпэрээссийэҕэ уонна дьоҕус киэптээх хаһаайыннааһыҥҥа департаменын салайааччыта Василий Бессонов, Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов арыаллаатылар.
Вячеслав Анатольевич: “Кэлиҥҥи сыллардааҕы сүрүн тутууларбын, ол иһигэр Кыһыл Толоон учаастагар Кэҥкэмэ үрэҕи туоруур 32 миэтэрэ уһуннаах, 5 миэтэрэ кэтиттээх тимир-бетон күргэни, көрдөрүөхпүн баҕарбытым даҕаны, бириэмэбит ыгым уонна айаммыт уһун соҕус”, – диир.
Кырдьык, хаһаайыстыба сүрүн улахан базата нэһилиэк киин бөһүөлэгиттэн, Ойтон, тус арҕаа алта аҥаар көс тэйиччи сытар эбит. Хаардаах, тибиилээх буолан, кыра-хара массыынанан киһи сананыа суох. Хата, хаһаайыстыба бэйэтин тиэхиньикэтэ хаары астаран, аара ытык сирдэргэ уонна сылгы мэччирэҥнэригэр тохтоон ыла-ыла, икки чааһынан тиийдибит. Төннүүгэ сулбу айаҥҥа балтараа чаас барда.
Миниистири солбуйааччы аара суол кытыытыгар киэҥ күрүөҕэ мэччийэ-аһыы сылдьар 300-тэн тахса тый халыҥ үөрүн көрөн, сөхтө-махтайда. Сыһыыга сылдьар ыччат даҕаны, улахан сылгылар даҕаны сымыыт курдук эмис-тот баҕайылар.
“Биһиги 2015 с. 70 төбө сылгыттан саҕалаабыппыт уонна 11 сыл иһигэр 2 тыһыынчаттан таһаардыбыт, – диэн билиһиннэрэр Вячеслав Нестеров. – Бу иһигэр төрүөх биэрэр биэтэ 900-тэн тахса, биэ бөлөҕөр 6 саастарыттан үөһээлэри киллэрэбит. Аҥаардас соноҕоһу 280 төбөнү кыстатан турабыт. Барыта 11 базаны, ол иһигэр 3 улаханы, тутуннубут. Иккитигэр газгольдер туруоран, гааһынан оттунан олоробут.
Күрүөлээһиҥҥэ күүскэ турунан, 112 км усталааҕы оҥордубут. Кэҥкэмэ тимир-бетон күргэтин таһынан Кэҥэрдиилээх диэн учаастакпытыгар Үөһээ Бэстээхтэн уонна сиэмэн собуотуттан таас тастаран, улахан быһыт туттубут. Хаһаайыстыбаҕа 12 тыраахтардаахпыт. Биһиги көлөлөрбүт сайын от үлэтигэр эрэ туһаныллар буолбатахтар, кыһыннары көлүнэбит”.
Ол туоһута биир сыһыыга “Бөлөрүүс” тыраахтар ИР-88 тэрилинэн түүрдэриллибит оту (рулону) бытарытан тарҕатар технологияларын көрдөрдө. Урут 6 киһи хара сарсыардаттан түүн 12 чааска диэри рулоннары кыһыл илиилэринэн үрэйэн, тарҕатар эбит буоллахтарына, билигин 2 уол 4 чааһынан бүтэрэллэр. Иҥэн-тоҥон билистэххэ, үлэни чэпчэтэр ньыма бу эрэ буолбатах, ол туһунан кэлин налыччы киэҥник сырдатыахпыт.
Вячеслав Анатольевич этэринэн, Хаҥалас улууһа улахан өрүс сүнньүгэр сытарын быһыытынан, Өлүөнэ умнаһынааҕы боруода сылгыны үөрдээн иитииттэн саҕалаабыт эбит буоллахтарына, билигин олортон аҕыйах хаалбыт.
Дьааҥыттан, Өймөкөөнтөн, Нам Салбаҥыттан, Амма Үрүйэтиттэн, Куорунайтан, Чурапчыттан, Тааттаттан, Орто Халыма Өлөөкө Күөлүттэн тиийэ саха сылгыларын атыылаһан аҕалан, сылгыларын хаанын уларыппыттар, тупсарбыттар. Ол түмүгэр саха сылгытын иитиигэ племенной хаһаайыстыба статуһун ылбыттар.
“Дьөһөгөй” бааһынай хаһаайыстыба сылгытын мэччирэтэригэр, кыстыкка хаһаас оттоноругар сөп буолар мэччирэҥ-ходуһа сирдээх. Кини хаһаайыстыбатыгар тирэҕирэн, саха төрүт сылгытын иитэн-ууһатан тэнитэр үлэни сүрүннүүр өрөспүүбүлүкэтээҕи киини тэрийэн, атын улуустарга филиаллары арыйар былааннааҕын иһитиннэрдэ.
Ол иһин илэ көрдөрөн-иһитиннэрэн итэҕэтээри дойду тыатын хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччыны анаан ыҥырбыттар. “Биһиги саха сылгытын иитэр хаһаайыстыбаларга бэйэбит ураты технологиябытын, уопуппутун тарҕатарга соруктанабыт”, – диир билиҥҥитэ өрөспүүбүлүкэҕэ сылгыны дьиҥ-чахчы үөрдээн иитиигэ саамай бөдөҥ тэриллиилээх хаһаайыстыба салайааччыта.
Роман Некрасов төһө даҕаны уот ылардыы кылгас кэмҥэ сырыттар, сылгыны үөрдээн иитиигэ боччумнаахтык ылсан үлэлиир хаһаайыстыба үлэтин түмүгүттэн астыммытын биллэрдэ. “Дойду атын эрэгийиэннэригэр үлэбинэн сылдьан, элбэҕи көрдөҕүм-иһиттэҕим эрээри, маннык олохтоохтук, чиҥник үлэлиир сылгы хаһаайыстыбатыгар аан маҥнай көрөбүн.
Дьон сылгы буоллар эрэ айылҕаҕа дьаалатынан, улахан көрүүтэ-истиитэ суох үөскүөхтээх курдук саныыллар. Оттон Вячеслав Анатольевич төрүттээбит хаһаайыстыбатыгар күрүөттэн-хаһааттан саҕалаан сылгыларга киһи илиитин сылааһа тиийэрэ тас көрүҥнэриттэн уонна хас биирдии эбийиэк иҥэн-тоҥон тутуллубутуттан тута биллэр”, – диэн Самара тыатын сиригэр үөскээбит киһи, РФ тыатын хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччы түмүк санаатын эппитэ – үрдүк сыанабыл.
СӨ тыатын хаһаайыстыбатын уонна аһын-үөлүн бэлиитикэтин миниистирэ Артем Александров Саха сирэ сылгытын ахсаанынан уонна сылгы этин оҥорууга бастыҥ көрдөрүүлээх эрэгийиэнинэн билиниллэр гынан баран, хотугу дьиэ табатын 95 бырыһыана тэриллиилээх хаһаайыстыбалар көрүүлэригэр-истиилэригэр баарын кытта тэҥнээн туран, сылгы 19 бырыһыана эрэ улахан хаһаайыстыбалар бас билиилэригэр сылдьарын, кэлиҥҥи 5 сылга племенной хаһаайыстыбалар ахсааннара 20 бырыһыанынан аҕыйаабытын ыйда итиэннэ “Дьөһөгөй” бааһынай хаһаайыстыба курдук аныгылыы көрүүлээх, саҥалыы үлэлиир тэриллиилэри тумус туттан, инникитин салгыы өйүүргэ ыҥырда.
Василий Никифоров
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
Читайте нас в:
