СӨ кылаабынай охотоведа – Экология, айылҕаны туһаныы уонна ойуур хаһаайыстыбатын министиэристибэтин булка уонна бултаныллар кыылы-сүөлү харыстааһыҥҥа департаменын салайааччыта Владимир Решетников 2025 сыл бэлиэ түмүктэрин уонна саҥа сыл соруктарын билиһиннэрдэ:
– Ааспыт сылга Саха сирин бултаныллар кыылын-сүөлүн туруктаахтык дьаһайыыга, салааны сыыппара ситимигэр холбооһуҥҥа уонна булчуттар эппиэтинэстэрин үрдэтиигэ туһуламмыт кэккэ тутаах дьаһаллары олоххо киллэрдибит.
Бастатан, министиэристибэбит Үүнэр көлүөнэ пуондатын уонна “АЛРОСА” хампаанньаны кытта үс өрүттээх сөбүлэһиини түһэрсиитин чэрчитинэн от ыйыгар кыыл таба “Өлүөнэ – Өлөөн” сүнньүлэринэн тарҕанар үөрдэрэ сайылыыр сирдэригэр салгын аалынан көтө сылдьан үөһэттэн ааҕыыны тэрийэн ыыттыбыт. Ол үлэ түмүгүнэн 71,1 тыһ. ахсааннаах кыыл таба баара билиннэ итиэннэ ырытыы көрдөрөрүнэн, таба үөрүн тутула бигэ, төрүөҕэ тахсыылаах. Маннык түмүктэр эрэгийиэҥҥэ бултаныллар кыылы-сүөлү харыстааһыҥҥа уонна тэнитиигэ ылыллар дьаһаллар көдьүүстээхтэрин бигэргэтэллэр.
“Булт уонна бултаныллар кыылы-сүөлү харыстааһын туһунан” федеральнай сокуоҥҥа уларытыы 2025 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн күүһүгэр киирдэ. Ол – булт билиэтин саҥа ылар эбэтэр суутунан хааччахтааһын кэнниттэн хаттаан чөлүгэр түһэрэр киһи “булт минимумун” билиигэ эксээмэн туттарыыта. Дьоҥҥо табыгастаах буоларын хааччыйар инниттэн Дьокуускай куоракка 4 сиргэ уонна улуустардааҕы тэрилтэлэрбит аайы эксээмэни тутууну тэрийдибит. Онуоха үлэни судургутутаары, дьэҥкэ оҥороору Информация технологияларын өрөспүүбүлүкэтээҕи киинин исписэлиистэрин кытта билиини тургутууну аптамаат иһитиннэрэр тиһик көмөтүнэн ыытар бырагырааманы оҥордубут.
Уопсайынан, балаҕан ыйын 1 күнүттэн булт уонна бултаныллар кыылы-сүөлү харыстааһын эйгэтигэр судаарыстыба биир кэлим иһитиннэрэр-биллэрэр тиһигин үлэлэтэри саҕалаабыппытын ааспыт сыл биир дьоһуннаах хардыытынан ааҕыахха сөп. Тоҕо диэтэххэ, ол түмүгэр салайыы көдьүүһэ үрдүүрэ, былаас, олохтоох салайыныы уорганнара уонна тэрилтэлэр, биирдиилээн дьон чуолкай, буруолуу сылдьар чахчыларынан хааччыллаллара итиэннэ бултааһыҥҥа кыттар дьон кэбэҕэстик алтыһаллара ситиһиллэр.
Быйыл сыыппаралааһыҥҥа салгыы үлэлээн, “Булт” федеральнай судаарыстыбаннай иһитиннэрэр-биллэрэр тиһиккэ толору көһөргө соруктанабыт. Сыл устатыгар тутаах үлэлэри – бултаныллар кыылы-сүөлү ааҕыыны, бултаныллар көтөргө-сүүрэргэ көҥүлү биэриини уонна булт сирин туһанааччылар отчуоттарын биир кэлим сыыппара тиһигэр холбуур былааннаахпыт. Саамай суолталааҕа –булт көҥүлүн биэриини “Судаарыстыба өҥөлөрө” биир кэлим порталга олоччу көһөрүөхпүт.
Биир тыын суолталаах кыһалҕабыт – адьырҕа кыыллар ахсааннарын сүрүннээһин. Ааспыт 2025 сылга бөрө, бөрө оҕотун тириитин тэрээһиннээхтик соҕотуопкалааһын ороскуотун үбүлээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 2,5 мөл. солкуобай кээмэйдээх субсидия көрүллэн, “Түүлээҕи тутар киин” ХЭУо 85 бөрө тириитин тутта. Инникитин даҕаны бу хайысхаҕа олохтоох салайыныы уорганнарын, сүөһүлээх-астаах хаһаайыстыбалары уонна булт хаһаайыстыбаларын кытта салгыы ыкса үлэлэһиэхпит.
Быйыл бөрөһүттэр ороскуоттарын толуйууга өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн 13 мөл. солкуобай көрүллүбүтэ кыһалҕаны намыратарга көмөлөөх буолуоҕар саарбахтаабаппын. Куонкурус түмүгэ кулун тутар 13 күнүгэр тахсыаҕа.
Манна сыһыаран суруйдахха, өрөспүүбүлүкэ таһымыгар аан маҥнай “Бастыҥ эсэһит-булчут” куонкуруһу тэрийэн ыытыахпыт. Кыайыылаах 2025 сылга эһэ ахсаанын сүрүннээһиҥҥэ ыытыллыбыт дьаһаллар түмүктэринэн көрөн быһаарыллыаҕа. Сыыппара туоһулуурунан, хагдаҥ эһэ ахсаанын сүрүннүүргэ министиэристибэбит ааспыт сайын 371 быһаарыы ылынан көҥүл биэрбитигэр 190 тыатааҕы дьууктанна.
“Түһээн уонна ыстараап кээмэйдэрэ үрдүүллэрин” туһунан сурах-садьык төһө оруннааҕын туоһуласпыппар Владимир Степанович:
“Дойду бырабыыталыстыбатыгар итинник бырайыак баарын баар эрээри, аны күһүн Госдума быыбара буоларынан, быйыл ылыллыбата буолуо…” – диэн сабаҕалыырын эттэ.
Департамент салайааччыта таарыйа Саха сирин хоту сытар 3 түбэтигэр сааскы куска-хааска сааланыы болдьоҕор уларытыы киллэриллибитин иһитиннэрдэ. Ол курдук, быйыл сааскыттан 8-с №-дээх зонаҕа (Эдьигээн, Эбээн-Бытантай, Усуйаана улуустарыгар) ыам ыйын 22 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри кустуур-хаастыыр буолуохтара, 12-с №-дээх зонаҕа (Абый улууһугар) ыам ыйын 27 күнүттэн бэс ыйын 6 уонна 13-с зонаҕа (Мииринэй улууһун Айхал бөһүөлэгэр уонна Удачнай куоратыгар) ыам ыйын 19 күнүттэн ыам ыйын 28 күннэригэр диэри сааланыахтара. Булт болдьохторун уларытыы Ирбэт тоҥ биологическай проблемаларын институтун чинчийиилэригэр итиэннэ туһааннаах муниципальнай тэриллиилэр, булчуттар туруорсууларыгар олоҕурар. Барыларыгар 2030 сыл атырдьах ыйын 1 күнүгэр диэри болдьохтоон олохтоннно.
Үтүө үгэскэ кубулуйбут Булчут күнүн дьаһалларын быйыл Дьокуускайга уонна ол иһигэр “Байанай” булчуттар күрэхтэһиилэрин Хаҥалас улууһун Нөмүгү нэһилиэгэр тэрийэргэ былаанныыллар эбит. Тэрээһиннэр киин куоракка кулун тутар ортотугар “Угуйуу” күөн күрэстэн саҕаланыахтара. Булт трофейын быыстапката, тимир уустарын күрэхтэһиитэ, бөрөһүттэргэ сэминээр өрүү буоларын курдук элбэх кыттааччыны, көрөөччүнү түмүөхтэрэ.
Василий Никифоров
Өссө ааҕыҥ:
Саха сиригэр үөскүүр балык көрүҥнэриттэн үстэн биирэ бултаныллар
Читайте нас в:
