Саха бу тыйыс айылҕалаах дойдуга тэнийэн-ууһаан олороругар таҥаһа-саба улахан суолталаах. Былыр уһун кыһыны саха ыала сүүстэн тахса сыарҕа маһынан туоруур буолара диэн кэпсииллэр. Онуоха эр киһи сарсыарда ааттаах эрдэ туран маһын мастыы барарыгар, таҥаһа-саба тымныыны киллэрбэт ичигэс, хамнанарга-имнэнэргэ табыгастаах буолуохтааҕа, диэн «Саҥа олох» хаһыат суруйар.
Аныгы үйэ буолан төһө даҕаны ыраата мастыы барбатарбыт, тыа дьонун сиэринэн, дьиэ ис-тас үлэтигэр син биир үтүлүгэ суох сатаммаппыт. Ордук билигин халлаан тымныйан кыһыныгар барар кэмигэр, үтүлүк хаһааҥҥытааҕар даҕаны барыбытыгар наада.
Онуоха Чурапчы нэһилиэгин “Почта томторун” төрүт олохтооҕо, өр кэмҥэ “Березка” уһуйааҥҥа иитээччинэн үлэлээн баран билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор Сусанна Матвеева үтүлүк уонна кээнчэ тигиитинэн дьарыктаммыта үс хас сыл буолла: “Былырыыҥҥыга диэри кээнчэни эҥини тигэ сылдьыбытым, кыһынын эрэ иистэнэбин. Эрдэ үлэлээбэт эрдэхпинэ тигэ-тигэбин маҕаһыыҥҥа туттарар этим. Үтүлүгү тигии кистэлэҥэ – барыта саҥа таҥастан тигиигэ сытар дии саныыбын, оччоҕуна эрэ бөҕө буолар.Үтүлүгүм киэбэ бэйэм киэнэ. Былыргы дьон сиэринэн ийэм иистэнэр этэ. Маннык тигии үтүлүк быдан бөҕө буолар, эр дьоннор сүрдээҕин атыылаһаллар: “Баар дуо?” – диэбитинэн киирэллэр. Онон бу “Эгэлгэ” маҕаһыыммытыттан (таҥас отдела) кэлэннэр 450 солкуобайга атыылаһыахтарын сөп. Бу үтүлүккэ истиин-тастыын барыта үс таҥас киирэр. Үксүн чугас нэһилиэктэртэн хотоҥҥо эҥин үлэлиир дьоннор кэлэннэр ылаллар. Бу маҕаһыыммар үлэлиирим быыһыгар иистэнэбин, таах олорор эмиэ хайдах эрэ дии, күн уһун буоллаҕа. Бэйэбэр хобби курдук оҥостон тигэрбин сөбүлүүбүн”
ЫСПЫРААПКА
Былыргы киһи илиитигэр булгуччу үтүлүктээх. Онто араастаах. Урукку ыт түүтэ үтүлүк улахан баҕайы, киһи харытын ортотугар дылы буолара. Оннук үтүлүгүнэн буоһаны эрэ тутаҕын, сүгэ, атырдьах угун эҥин кыайан туппаккын. Онтон үлэлииригэр халтаҥ, сарыы ытыстаах, куобах истээх, көхсө ыт тириитэ кыра үтүлүктээх буолар. Мааныга кэтэригэр ыт тыһынан уруука диэн эмиэ кылгас үтүлүктээх. Өссө онто бэгэччэгин үрдүнэн хайаҕастаах, били атын баайарыгар, көлүйэригэр үтүлүгүн ньылбы тардан кээһэр, онто илиитин көхсүн син-биир саба сылдьар, сылааһы тутар. “Ыт тыһа уруука үтүлүк” диэн түөлбэ өйдөбүл быһыылаах. Тоҕо диэтэххэ “Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытыгар” – халыҥ таба тыһа үтүлүк диэн сурулла сылдьар.
Аны үтүлүк кэннэ бэгэччэк таҥаһа диэн баар. Бу 1940-50-с сс. дылы киэҥник тарҕана сылдьан баран умнуллубут хаттык таҥас буолар. Эмиэ куобах тыһынан эбэтэр бороҥ куобаҕынан харытын ортотуттан ытыһын көхсүгэр диэри сиэҕи быспыт курдук тимэхтэнэн кэбиһэр таҥас. Онто сулбуруйан үөһээ барбатын диэн быалаах, онтун ортоку тарбахха кэтиллэр. Оччоҕо үтүлүк икки сиэх икки ардынан тымныы үргүйбэт буолар.
Сэмэн Жендринскэй
Читайте нас в:
