Казах общинатын төрүттээбиттэрэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Президенэ Михаил Николаев өрөспүүбүлүкэни салайыытыгар өрөспүүбүлүкэ үгүс национальностаах норуотугар тирэҕирбитэ, кини интэриэһин, ыра санаатын, эрэлин судаарыстыбаннай политика оҥорбута. Норуоттар доҕордуу сыһыаннарын уонна киһи-аймах үйэлээх сыаннастарын ытыктаан, 1994 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттарын Ассамблеятын тэрийбитэ. Национальнай общиналар тэриллибиттэрэ.

Казахтар «Ана Жер» общиналара (кэлин 2011с. “Алатау” диэн уларытыллан ааттаммыта) Саха сиригэр 1994 сыллаахха тэриллибитэ. Бастакы бэрэссэдээтэлинэн Тлютай Урунтаевич Бирюкбаев, бочуоттаах бэрэссэдээтэлинэн саха суруйааччыларын кытта бииргэ үлэлэһэр, СӨ А.Е. Кулаковскай бириэмийэтин лауреата, Казахстан норуодунай суруйааччыта Калаубек Кудайбергенович Турсункулов, кырдьаҕастар Сүбэлэрин бэрэссэдээтэлинэн Зоя Аскаровна Аскарова талыллыбыттара. Кинилэр үлэлэрин Норуоттар дьыалаларыгар уонна федеративнай сыһыаннаһыыларын министерствотын иһинэн сүрүннэнэрэ.

1994 сыллаахха община Наурыз бырааһынньыгын аан бастаан Саха сиригэр тэрийбитэ. Онтон ыла сылын ахсын Дьокуускайга, Мирнэйгэ, Удачнайга, Айхалга ыытыллар үгэстэммитэ. Булат Джумагалиев салалтатынан, оччолорго Удачнайдааҕы ХБК дириэктэрэ, онтон Мирнэй улууһун баһылыга буолбут А.Т. Попов,  Мирнэйдээҕи казахтар “Ата-Мекен” общественнай түмсүүлэрин салайааччыта Гульсум Агзамовна Бейсембаева көмөлөрүнэн Саха сиригэр казахтар бастакы юрталара тутуллубута. Онтон ыла казахтар Саха сирин бары тэрээһиннэригэр саамай көхтөөх кыттааччы эрэ буолбакка, бэйэлэрэ көҕүлээччи, тэрийээччи буолбуттара.

Тлютай Бирюкбаев Новосибирскай куоракка тимир суол институтугар үөрэнэ сылдьан Ньурбаттан төрүттээх саха кыыһын, оччолорго Новосибирскайдааҕы медицинскэй институкка үөрэнэр Галинаны көрсөн ыал буолбуттара. 1974 сыллаахха Саха сиригэр, Ньурбаҕа кэлэн олохсуйбуттара. Тлютай Урунтаевич «Якутсельстрой» ПМК-612 трескэ икки сыл ыстаарсай экэнэмииһинэн үлэлээбитин кэннэ, Ньурба, оччолорго Ленинскэй оройуонунааҕы ЫБСЛКС райкомун иккис сэкирэтээринэн талбыттара. Онтон 1978с. кинини Саха сиринээҕи хомсомуол обкомун тэрийэр салаатын салайарга анааннар, Бирюкбаевтар Дьокуускайга көспүттэрэ.

Тлютай Урунтаевич 1980с. Бүтүн Сойуустааҕы тутуу – БАМ Саха сиринээҕи учаастагар – Нерюнгрига ЫБСЛКС КК штабын салайбыта. Биографиятын ыспараапкатын көрдөххө, Саха сиригэр кини үүннэр үүнэн испит, мэлдьи салайа үлэҕэ сылдьыбыт. 1983 с. ССКП Нерюнгри куораттааҕы кэмитиэтин салаатын салайбыт, кэлин Саха Өрөспүүбүлүкэтин тырааныспарын, сибээһин уонна информатизациятын министрин солбуйааччы, бастакы солбуйааччыга тиийэ үүммүт. 2011с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин эргиэн-промышленнай палаататын вице-президенин быһыытынан үлэлээбит, Москваҕа бэрэстэбиитэлистибэтин салайбыт. Ханна да сырыттар, дьиктилээхэй кэрэ Саха сирин, саха норуотун туһунан, Саха  сиригэр тыһыынчаттан тахса казах олорорун, үлэлиирин, казахтар общиналаахтарын туһунан кэпсиир үгэстээх эбит.  Москваҕа олорор сылларыгар казахтар национальнай-культурнай автономияларын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы быһыытынан салайсыбыт, биир дойдулаахтарын түмпүт. Т.У. Бирюкбаев – СӨ тыраанспарын үтүөлээх үлэһитэ, Россия тыраанспарын бочуоттаах тутааччыта, Россиятааҕы тырааныспар академиятын академига этэ.

1995с. Саха сиринээҕи казахтар общиналарын казах бастыҥ кыыһа Зоя Аскаровна Аскарова салайбыта. Кини СӨ Норуоттарын Ассамблеятын биир саамай тутаах, Ассамблея үлэтин сүрүннэһэр эппиэттиир сэкирэтээрдэрэ этэ. Ассамблеяны, национальнай-культурнай общиналары кытта Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттар дьыалаларыгар уонна федеративнай сыһыаннаһыыларга департамена (сал. А.В. Мигалкин, отдел сал. Т.В. Парникова) үлэлиирэ. Саха сиригэр олорор казахтар бэйэлэрин силистэрин-дойдуларын, тылларын, култуураларын, үгэстэрин умнубакка илдьэ сылдьалларын уонна иккис дойду оҥостубут Сахаларын сирэ сайдарын туһугар сыралаахтык үлэлээбитэ. Ассамблея эппиэттиир сэкирэтээрин быһыытынан национальнай-культурнай общиналары бииргэ түмүүгэ күүһүн уурбута. Национальнай общиналар республика, Дьокуускай араас таһымнаах тэрээһиннэригэр кыттар буолбуттара. 2005с. Оҕо саас Дыбарыаһыгар «Большая семья» диэн бастакы улахан интернациональнай фестивалы тэрийиини көҕүлээбитэ. Манна общиналартан дьиэ кэргэнинэн национальнай таҥастарын таҥнан үгэстэрин билиһиннэрбиттэрэ. А.Е. Кулаковскай аатынан Норуоттар Доҕордоһууларын дьиэтигэр наиональнай общиналар тэрээһиннэрин ыытарга көстүүнэйи туруорсан, өрөмүөннэтэн киллэртэрбитэ. Манна хас биирдии община культурнай тэрээһинин ыытар буолбута. Норуоттар Доҕордоһууларын дьиэтигэр Зоя Аскаровна аан бастаан араас норуот кыргыттара бэйэлэрин культураларын, үгэстэрин көрдөрөр “Мисс-этно” диэн куонкуруһу тэрийбитэ.

Кинилиин үлэбинэн бииргэ алтыһан билсэрбит. 1996с. Бастакы Президеммит М.Е. Николаев СӨ Духуобунаһын академиятын тэрийэн, академия тэрээһиннэригэр СӨ Норуоттарын Ассамблеята, чуолаан З.А. Аскарова өрүү тэҥҥэ үлэлэһэрэ — улахан мунньахтарга, конференцияларга, төгүрүк остуолларга. Нам улууһугар, II Хомустаахха Буойун сиригэр бастакы остуруок тутуллубут сиригэр археологическай экспедицияҕа сылдьыыбыт түмүгүнэн таас бэлиэ туруорар үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ ытык киһибитин, саха норуодунай суруйааччыта Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоону уонна СӨ Норуоттарын Ассамблеятын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Зоя Аскаровна Аскарованы көрдөһөммүн кыттан тураллар. СӨ норуодунай артыыһа, аатырбыт мелодист, СӨ Ырыа айааччыларын Сойууһун чилиэнэ Анастасия Николаевна Варламова «Эдьиий Марыына” диэн норуот тапталлаах ырыаһыта Марина Константиновна Попова туһунан кинигэтин биһирэмин М.Н. Жирков аатынан музыкальнай училище аактабай саалатыгар ыытарбытыгар Зоя Аскаровнаны ыҥырбыппар буряттар общиналарын салайааччытын кытта кэлэннэр, олус үчүгэйдик эҕэрдэлээн, үөрдэн-көтүтэн, бэйэлэрэ үөрэн-көтөн барбыттара. Саҥа Дьылга хайаан да астыыр бүлүүдэтин бешбармагы бэлэмнээһин туһунан кэпсээбитин суруйан хаһыакка таһаарбытым. Зоя Аскаровна минньигэс астаах, дьаһаллаах хаһаайкатын киниэхэ ыалдьыттаан, күндүлэтэн-маанылатан билэрим. Зоя Аскаровна үрдүк культуралаах, үтүө санаалаах, барыларыгар көмөлөһөр дьулуурдаах, мындыр, дьоһун-мааны киһи этэ.

Зоя Аскаровна кэргэнэ Василий Яковлевич Парфенов диэн саха киһитэ, 1964 с. ВГИК операторскай факультетын бүтэрбитэ. «Казахфильм» киинэ студиятыгар үлэлээбитэ 120 документальнай, биир игровой киинэни устубута. Аҕыйах ахсааннаах норуоттар – юкагирдар, нивхалар, орочилар тустарынан киинэлэри оҥорбута. Киинэлэрэ Перуга, Японияҕа, Болгарияҕа, германияҕа, Латвияҕа, Эстонияҕа, Узбекистаҥҥа, Казахстаҥҥа, Россияҕа биһирэммиттэрэ, араас бириэмийэнэн бэлиэтэммиттэрэ. 1992 с.  Сахатын сиригэр эргиллибитэ, «Сахафильм» дириэктэринэн анаммыта. Саха норуодунай суруйааччыта В.С. Яковлев-Далан туһунан, сэллик ыарыытын эмтээһин туһунан, “Война далекая и близкая” киинэллэри уһулбута. М.К. Аммосов туһунан киинэ сценарийын былаанын бэлэмнээн баран Дьылҕа обургу ситэрэр кыаҕы биэрбэтэҕин Эллэй Иванов салайааччылаах айар бөлөх ситэрэн «О жизни и деятельности М.К. Аммосова в Казахстане и Кыргызстане» диэн киинэ оҥорбута. Василий Яковлевич сценарийдары сэргэ, хоһоон, проза жанрыгар суруйар эбит. Кини АГКуоИИ уонна Санкт-Петербурдааҕы киинэ уонна телевидение судаарыстыбаннай университетын филиалыгар устудьуон ыччаты киинэ искусствотыгар уһуйбута. Россия бочуоттаах кинематографиһа, Россия уонна Казахстан кинематографистарын Сойууһун чилиэнэ этэ. Зоя Аскаровналыын Айаан диэн уоллаахтара Казахстаҥҥа олорор.

Зоя Аскаровна бастакынан «Кылыһах» хаһыат анал нүөмэригэр «Алатау» казах общината тэриллибитэ 10 сылыгар казах норуотун культуратын, төрүт үгэстэрин, национальнай таҥаһын-сабын, аһын-үөлүн, оонньууларын, тылынан уус-уран баайын түмэн таһааран атын общиналарга бэртээхэй холобуру көрдөрбүтэ.

Кини салалтатынан казах общината I-II-c «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спорт оонньууларыгар Казахстан уонна Кыргызстан хамаандаларын кытта шефтэспиттэрэ.

Саха суруйааччыларын кытта казах литературатын төрүттээбит Абай Кунанбаев, Мухтар Ауэзов, Джамбул Джабаев, казах учуонайа-востоковед, историк, этнограф, географ, айанньыт Чокан Чингисович Валиханов үбүлүөйдэрин тэрийсибитэ. Оччолорго Д. Кириллин сахалыы тылбааһынан М. Ауэзов «Путь Абая» трилогиятын бастакы кинигэтэ күн сирин көрбүтэ.

Саха сирин, Казахстан уонна Кыргызстан судаарыстыбаннастарын олохтоспут бөдөҥ судаарыстыбаннай уонна  уопсастыбаннай диэйэтэл М.К. Аммосов төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтээһиҥҥэ олохтоох казахтар кыттыбыттара. 2007 с. Зоя Аскаровна көҕүлээһининэн М.К. Аммосов сырдык аатыгар Хотугу Казахстан Петропавловскай куоратыгар өйдөбүнньүк дуоска туруорбуттара. Нам улууһа ууга барбыт дьылыгар, М.К. Аммосов дойдутугар диэн оччотооҕуга Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Президенэ Нурсултан Назарбаев 50 тыһ. долларынан көмөлөспүт. Казах общината туора турбакка, эмиэ харчы хомуйан көмө оҥорбута. Ол сылларга «Хабар» телеагентство «Саха сирин казахтара» диэн киинэни устубуттара Казахстаҥҥа хаста да көстүбүтэ. Кинилэр кэлиилэрин көрсө община Дьокуускай куорат художественнай лицейигэр Казахстан туһунан уруһуй куонкуруһун ыытыыны көҕүлээбитэ. Үс бастаабыт оҕо уонна учууталлара М.Н. Гуляева Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттарын Ассамблеятын «Ок-Жетпес» ыччат лааҕырыгар барар путевканан наҕараадаланан Казахстаҥҥа сынньанан кэлбиттэрэ. Маны сэргэ кыттааччылар «Океан» лааҕырга баррар путевкаларынан, сүүрбэ оҕо Казахстан Суруйааччыларын Сойууһун лааҕырыгар сынньаммыттара, алта оҕо Өлүөнэ остуолбаларыгар баран кэлбиттэрэ.

Зоя Аскаровна көҕүлээн Саха сирин норуоттарын национальнай көстүүмнэрин, илиинэн оҥоһуктарын, оонньуурдарын быыстапката тэриллибитэ. Манна казахтар национальнай көстүүмнэрэ, көбүөрдэрэ, текеметтэрэ, быысапкалара инструменнара — домбралара, шан-кобызтара, о.д.а дьон-сэргэ кэрэхсээн көрбүтэ.

Ити курдук Зоя Аскаровна араас тэрээһиннэри көҕүлүүрэ, тэрийэрэ. 2002с. казахтар Бүттүүн аан дойдутааҕы Курултаайдарыгар Г.А. Бейсембаевалыын кыттыбыттара, Казахстан былыргы историческай сирдэринэн сылдьан, Казахстан Президенэ Нурсултан Назарбаев тыл этиитин истэн, аан дойду 33 судаарыстыбатыттан уонна Россия үгүс регионнарыттан кэлбит казах диаспораларын бэрэстэбиитэллэрин кытта билсэн, дойдуларыгар сылдьан астынан кэлбиттэрэ.

Зоя Аскаровна Аскарова өрөспүүбүлүкэ улуустарыгар казах общинатын барыта 17 салаатын тэрийбитэ. Мирнэй улууһунааҕы СӨ Норуоттарын Ассамблеятын салаатын иһинэн «Атамекен» казахтар общиналарын 2018 с. Гульсум Агзамовна Бейсембаева салайар.

Валентина Бочонина


Также по теме:
Якутский кинематограф еще удивит своих зрителей: казахский актер Тулепберген Байсакалов о якутском кино

Читайте нас в:

Казах общинатын төрүттээбиттэрэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Президенэ Михаил Николаев өрөспүүбүлүкэни салайыытыгар өрөспүүбүлүкэ үгүс национальностаах норуотугар тирэҕирбитэ, кини интэриэһин, ыра санаатын, эрэлин судаарыстыбаннай политика оҥорбута. Норуоттар доҕордуу сыһыаннарын уонна киһи-аймах үйэлээх сыаннастарын ытыктаан, 1994 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттарын Ассамблеятын тэрийбитэ. Национальнай общиналар тэриллибиттэрэ.

Казахтар «Ана Жер» общиналара (кэлин 2011с. “Алатау” диэн уларытыллан ааттаммыта) Саха сиригэр 1994 сыллаахха тэриллибитэ. Бастакы бэрэссэдээтэлинэн Тлютай Урунтаевич Бирюкбаев, бочуоттаах бэрэссэдээтэлинэн саха суруйааччыларын кытта бииргэ үлэлэһэр, СӨ А.Е. Кулаковскай бириэмийэтин лауреата, Казахстан норуодунай суруйааччыта Калаубек Кудайбергенович Турсункулов, кырдьаҕастар Сүбэлэрин бэрэссэдээтэлинэн Зоя Аскаровна Аскарова талыллыбыттара. Кинилэр үлэлэрин Норуоттар дьыалаларыгар уонна федеративнай сыһыаннаһыыларын министерствотын иһинэн сүрүннэнэрэ.

1994 сыллаахха община Наурыз бырааһынньыгын аан бастаан Саха сиригэр тэрийбитэ. Онтон ыла сылын ахсын Дьокуускайга, Мирнэйгэ, Удачнайга, Айхалга ыытыллар үгэстэммитэ. Булат Джумагалиев салалтатынан, оччолорго Удачнайдааҕы ХБК дириэктэрэ, онтон Мирнэй улууһун баһылыга буолбут А.Т. Попов,  Мирнэйдээҕи казахтар “Ата-Мекен” общественнай түмсүүлэрин салайааччыта Гульсум Агзамовна Бейсембаева көмөлөрүнэн Саха сиригэр казахтар бастакы юрталара тутуллубута. Онтон ыла казахтар Саха сирин бары тэрээһиннэригэр саамай көхтөөх кыттааччы эрэ буолбакка, бэйэлэрэ көҕүлээччи, тэрийээччи буолбуттара.

Тлютай Бирюкбаев Новосибирскай куоракка тимир суол институтугар үөрэнэ сылдьан Ньурбаттан төрүттээх саха кыыһын, оччолорго Новосибирскайдааҕы медицинскэй институкка үөрэнэр Галинаны көрсөн ыал буолбуттара. 1974 сыллаахха Саха сиригэр, Ньурбаҕа кэлэн олохсуйбуттара. Тлютай Урунтаевич «Якутсельстрой» ПМК-612 трескэ икки сыл ыстаарсай экэнэмииһинэн үлэлээбитин кэннэ, Ньурба, оччолорго Ленинскэй оройуонунааҕы ЫБСЛКС райкомун иккис сэкирэтээринэн талбыттара. Онтон 1978с. кинини Саха сиринээҕи хомсомуол обкомун тэрийэр салаатын салайарга анааннар, Бирюкбаевтар Дьокуускайга көспүттэрэ.

Тлютай Урунтаевич 1980с. Бүтүн Сойуустааҕы тутуу – БАМ Саха сиринээҕи учаастагар – Нерюнгрига ЫБСЛКС КК штабын салайбыта. Биографиятын ыспараапкатын көрдөххө, Саха сиригэр кини үүннэр үүнэн испит, мэлдьи салайа үлэҕэ сылдьыбыт. 1983 с. ССКП Нерюнгри куораттааҕы кэмитиэтин салаатын салайбыт, кэлин Саха Өрөспүүбүлүкэтин тырааныспарын, сибээһин уонна информатизациятын министрин солбуйааччы, бастакы солбуйааччыга тиийэ үүммүт. 2011с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин эргиэн-промышленнай палаататын вице-президенин быһыытынан үлэлээбит, Москваҕа бэрэстэбиитэлистибэтин салайбыт. Ханна да сырыттар, дьиктилээхэй кэрэ Саха сирин, саха норуотун туһунан, Саха  сиригэр тыһыынчаттан тахса казах олорорун, үлэлиирин, казахтар общиналаахтарын туһунан кэпсиир үгэстээх эбит.  Москваҕа олорор сылларыгар казахтар национальнай-культурнай автономияларын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы быһыытынан салайсыбыт, биир дойдулаахтарын түмпүт. Т.У. Бирюкбаев – СӨ тыраанспарын үтүөлээх үлэһитэ, Россия тыраанспарын бочуоттаах тутааччыта, Россиятааҕы тырааныспар академиятын академига этэ.

1995с. Саха сиринээҕи казахтар общиналарын казах бастыҥ кыыһа Зоя Аскаровна Аскарова салайбыта. Кини СӨ Норуоттарын Ассамблеятын биир саамай тутаах, Ассамблея үлэтин сүрүннэһэр эппиэттиир сэкирэтээрдэрэ этэ. Ассамблеяны, национальнай-культурнай общиналары кытта Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттар дьыалаларыгар уонна федеративнай сыһыаннаһыыларга департамена (сал. А.В. Мигалкин, отдел сал. Т.В. Парникова) үлэлиирэ. Саха сиригэр олорор казахтар бэйэлэрин силистэрин-дойдуларын, тылларын, култуураларын, үгэстэрин умнубакка илдьэ сылдьалларын уонна иккис дойду оҥостубут Сахаларын сирэ сайдарын туһугар сыралаахтык үлэлээбитэ. Ассамблея эппиэттиир сэкирэтээрин быһыытынан национальнай-культурнай общиналары бииргэ түмүүгэ күүһүн уурбута. Национальнай общиналар республика, Дьокуускай араас таһымнаах тэрээһиннэригэр кыттар буолбуттара. 2005с. Оҕо саас Дыбарыаһыгар «Большая семья» диэн бастакы улахан интернациональнай фестивалы тэрийиини көҕүлээбитэ. Манна общиналартан дьиэ кэргэнинэн национальнай таҥастарын таҥнан үгэстэрин билиһиннэрбиттэрэ. А.Е. Кулаковскай аатынан Норуоттар Доҕордоһууларын дьиэтигэр наиональнай общиналар тэрээһиннэрин ыытарга көстүүнэйи туруорсан, өрөмүөннэтэн киллэртэрбитэ. Манна хас биирдии община культурнай тэрээһинин ыытар буолбута. Норуоттар Доҕордоһууларын дьиэтигэр Зоя Аскаровна аан бастаан араас норуот кыргыттара бэйэлэрин культураларын, үгэстэрин көрдөрөр “Мисс-этно” диэн куонкуруһу тэрийбитэ.

Кинилиин үлэбинэн бииргэ алтыһан билсэрбит. 1996с. Бастакы Президеммит М.Е. Николаев СӨ Духуобунаһын академиятын тэрийэн, академия тэрээһиннэригэр СӨ Норуоттарын Ассамблеята, чуолаан З.А. Аскарова өрүү тэҥҥэ үлэлэһэрэ — улахан мунньахтарга, конференцияларга, төгүрүк остуолларга. Нам улууһугар, II Хомустаахха Буойун сиригэр бастакы остуруок тутуллубут сиригэр археологическай экспедицияҕа сылдьыыбыт түмүгүнэн таас бэлиэ туруорар үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ ытык киһибитин, саха норуодунай суруйааччыта Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоону уонна СӨ Норуоттарын Ассамблеятын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Зоя Аскаровна Аскарованы көрдөһөммүн кыттан тураллар. СӨ норуодунай артыыһа, аатырбыт мелодист, СӨ Ырыа айааччыларын Сойууһун чилиэнэ Анастасия Николаевна Варламова «Эдьиий Марыына” диэн норуот тапталлаах ырыаһыта Марина Константиновна Попова туһунан кинигэтин биһирэмин М.Н. Жирков аатынан музыкальнай училище аактабай саалатыгар ыытарбытыгар Зоя Аскаровнаны ыҥырбыппар буряттар общиналарын салайааччытын кытта кэлэннэр, олус үчүгэйдик эҕэрдэлээн, үөрдэн-көтүтэн, бэйэлэрэ үөрэн-көтөн барбыттара. Саҥа Дьылга хайаан да астыыр бүлүүдэтин бешбармагы бэлэмнээһин туһунан кэпсээбитин суруйан хаһыакка таһаарбытым. Зоя Аскаровна минньигэс астаах, дьаһаллаах хаһаайкатын киниэхэ ыалдьыттаан, күндүлэтэн-маанылатан билэрим. Зоя Аскаровна үрдүк культуралаах, үтүө санаалаах, барыларыгар көмөлөһөр дьулуурдаах, мындыр, дьоһун-мааны киһи этэ.

Зоя Аскаровна кэргэнэ Василий Яковлевич Парфенов диэн саха киһитэ, 1964 с. ВГИК операторскай факультетын бүтэрбитэ. «Казахфильм» киинэ студиятыгар үлэлээбитэ 120 документальнай, биир игровой киинэни устубута. Аҕыйах ахсааннаах норуоттар – юкагирдар, нивхалар, орочилар тустарынан киинэлэри оҥорбута. Киинэлэрэ Перуга, Японияҕа, Болгарияҕа, германияҕа, Латвияҕа, Эстонияҕа, Узбекистаҥҥа, Казахстаҥҥа, Россияҕа биһирэммиттэрэ, араас бириэмийэнэн бэлиэтэммиттэрэ. 1992 с.  Сахатын сиригэр эргиллибитэ, «Сахафильм» дириэктэринэн анаммыта. Саха норуодунай суруйааччыта В.С. Яковлев-Далан туһунан, сэллик ыарыытын эмтээһин туһунан, “Война далекая и близкая” киинэллэри уһулбута. М.К. Аммосов туһунан киинэ сценарийын былаанын бэлэмнээн баран Дьылҕа обургу ситэрэр кыаҕы биэрбэтэҕин Эллэй Иванов салайааччылаах айар бөлөх ситэрэн «О жизни и деятельности М.К. Аммосова в Казахстане и Кыргызстане» диэн киинэ оҥорбута. Василий Яковлевич сценарийдары сэргэ, хоһоон, проза жанрыгар суруйар эбит. Кини АГКуоИИ уонна Санкт-Петербурдааҕы киинэ уонна телевидение судаарыстыбаннай университетын филиалыгар устудьуон ыччаты киинэ искусствотыгар уһуйбута. Россия бочуоттаах кинематографиһа, Россия уонна Казахстан кинематографистарын Сойууһун чилиэнэ этэ. Зоя Аскаровналыын Айаан диэн уоллаахтара Казахстаҥҥа олорор.

Зоя Аскаровна бастакынан «Кылыһах» хаһыат анал нүөмэригэр «Алатау» казах общината тэриллибитэ 10 сылыгар казах норуотун культуратын, төрүт үгэстэрин, национальнай таҥаһын-сабын, аһын-үөлүн, оонньууларын, тылынан уус-уран баайын түмэн таһааран атын общиналарга бэртээхэй холобуру көрдөрбүтэ.

Кини салалтатынан казах общината I-II-c «Азия оҕолоро» норуоттар икки ардыларынааҕы спорт оонньууларыгар Казахстан уонна Кыргызстан хамаандаларын кытта шефтэспиттэрэ.

Саха суруйааччыларын кытта казах литературатын төрүттээбит Абай Кунанбаев, Мухтар Ауэзов, Джамбул Джабаев, казах учуонайа-востоковед, историк, этнограф, географ, айанньыт Чокан Чингисович Валиханов үбүлүөйдэрин тэрийсибитэ. Оччолорго Д. Кириллин сахалыы тылбааһынан М. Ауэзов «Путь Абая» трилогиятын бастакы кинигэтэ күн сирин көрбүтэ.

Саха сирин, Казахстан уонна Кыргызстан судаарыстыбаннастарын олохтоспут бөдөҥ судаарыстыбаннай уонна  уопсастыбаннай диэйэтэл М.К. Аммосов төрөөбүтэ 100 сылын бэлиэтээһиҥҥэ олохтоох казахтар кыттыбыттара. 2007 с. Зоя Аскаровна көҕүлээһининэн М.К. Аммосов сырдык аатыгар Хотугу Казахстан Петропавловскай куоратыгар өйдөбүнньүк дуоска туруорбуттара. Нам улууһа ууга барбыт дьылыгар, М.К. Аммосов дойдутугар диэн оччотооҕуга Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Президенэ Нурсултан Назарбаев 50 тыһ. долларынан көмөлөспүт. Казах общината туора турбакка, эмиэ харчы хомуйан көмө оҥорбута. Ол сылларга «Хабар» телеагентство «Саха сирин казахтара» диэн киинэни устубуттара Казахстаҥҥа хаста да көстүбүтэ. Кинилэр кэлиилэрин көрсө община Дьокуускай куорат художественнай лицейигэр Казахстан туһунан уруһуй куонкуруһун ыытыыны көҕүлээбитэ. Үс бастаабыт оҕо уонна учууталлара М.Н. Гуляева Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин Норуоттарын Ассамблеятын «Ок-Жетпес» ыччат лааҕырыгар барар путевканан наҕараадаланан Казахстаҥҥа сынньанан кэлбиттэрэ. Маны сэргэ кыттааччылар «Океан» лааҕырга баррар путевкаларынан, сүүрбэ оҕо Казахстан Суруйааччыларын Сойууһун лааҕырыгар сынньаммыттара, алта оҕо Өлүөнэ остуолбаларыгар баран кэлбиттэрэ.

Зоя Аскаровна көҕүлээн Саха сирин норуоттарын национальнай көстүүмнэрин, илиинэн оҥоһуктарын, оонньуурдарын быыстапката тэриллибитэ. Манна казахтар национальнай көстүүмнэрэ, көбүөрдэрэ, текеметтэрэ, быысапкалара инструменнара — домбралара, шан-кобызтара, о.д.а дьон-сэргэ кэрэхсээн көрбүтэ.

Ити курдук Зоя Аскаровна араас тэрээһиннэри көҕүлүүрэ, тэрийэрэ. 2002с. казахтар Бүттүүн аан дойдутааҕы Курултаайдарыгар Г.А. Бейсембаевалыын кыттыбыттара, Казахстан былыргы историческай сирдэринэн сылдьан, Казахстан Президенэ Нурсултан Назарбаев тыл этиитин истэн, аан дойду 33 судаарыстыбатыттан уонна Россия үгүс регионнарыттан кэлбит казах диаспораларын бэрэстэбиитэллэрин кытта билсэн, дойдуларыгар сылдьан астынан кэлбиттэрэ.

Зоя Аскаровна Аскарова өрөспүүбүлүкэ улуустарыгар казах общинатын барыта 17 салаатын тэрийбитэ. Мирнэй улууһунааҕы СӨ Норуоттарын Ассамблеятын салаатын иһинэн «Атамекен» казахтар общиналарын 2018 с. Гульсум Агзамовна Бейсембаева салайар.

Валентина Бочонина


Также по теме:
Якутский кинематограф еще удивит своих зрителей: казахский актер Тулепберген Байсакалов о якутском кино


Читайте дальше

Юмор ЧП Спорт СВО Отдых Обо всём Мир Культ