Олоххо дьулуур: «оҕоломмокко хааллым» эрэ диэн санаа баара

Көмөлөспүт, өйөбүл буолбут киһиҥ туһунан суруйар бэйэтэ туспа, ураты долгутуулаах эбит. Ааҕааччыларбар туох баарынан кэпсиим. Бүгүҥҥү геройбун Юлиан Юмшановы аан бастаан үс сыл анараа өттүгэр куйаар ситимигэр көрбүтүм. Оччолорго кини блогер Клим Федоровка хайдах быһыылаахтык оһолго түбэспитин туһунан кэпсээбитэ.

Суола арыллан испитэ

Ол күн утуйаары сытан, Клим инстаграмыгар* Юлиан өссө биир видеота тахсыбыта. Оччолорго хоруона дьаҥа үгэннээн тэнийбит кэмэ этэ. Онон балыыһаларга киирэр күчүмэҕэйдэрдээҕэ. Юлиан арыый бүтүн атаҕын сиэтэн, улаханнык ыарыылана сытара. Ол видеоҕа: «Кургаҥҥа эмтэнэ барыахтаах этим да, пандемия буолан, ылбаттар», — диэн, уопсайынан балыыһаҕа киирэр кыаллыбатын туһунан эппитэ. Кини аалар ыарыыттан эрэйдэммит харахтара өйбөр хатанан хаалбыта. «Бу эдэр оҕоҕо хайдах быһыылаахтык көмөлөһүөххэ сөбүй» диэн толкуйтан кыайан утуйбатаҕым, уум көтөн хаалбыта.

Сарсыарда Госдума депутатыгар Федот Тумусовка суруйбутум. Сурук наада диэн буолбута. Ил Түмэн депутатын Елена Голомарева көмөлөһөөччүтүгэр Наталья Поповаҕа төлөпүөннээтим. Кинилэр тутатына сурук бэлэмнээн, Федот Семеновичка ыыппыттара. Эдэркээн киһи бэттэх кэлэр дьылҕата тардан, суола арыллан испитэ.

Илизаров аппараата диэни киһи барыта билэр буолуохтаах. Дьэ бу үгүс киһини абыраабыт, илиилээбит, атахтаабыт аппарааты айан оҥорбут сэбиэскэй хирург-ортопед, медицинскэй наука доктора, профессор, академик Гаврил Абрамович Илизаров өр сыллар усталара Курган куоракка научнай-чинчийэр институтка үлэлээбитэ-хамсаабыта. Кини манна олорон, күн сириттэн күрэммитэ. Бу үтүө, улуу киһи хаалларбыт суола-ииһэ күн бүгүнүгэр диэри үгүстэргэ абырал буола сылдьар.

Федот Тумусов официальнай суругунан эрэ муҥурдаммакка, доҕорун Кургаҥҥа Г.А. Илизаров аатынан ортопедия уонна травматология национальнай медицинскэй, чинчийэр кииҥҥэ ыыта сылдьыбыта. Юлианы медицинскэй кииҥҥэ ылар буолбуттара.

Куйаар ситимин эрэ нөҥүө билсэр, өйөбүл буолбут, доруобуйата көммүт, үлэлии-хамсыы сылдьар эдэркээн киһини кытта сирэй көрсөр диэн баар эбит, дьиҥ-чахчы үөрүүлээх, долгутуулаах түгэн диэн… Соторутааҕыта олоххо күүстээх тардыһыылаах Юлианы кытта чаас болдьоһон, ирэ-хоро кэпсэппиппит.

Тугу эмэ хайаан да ситиһиэҥ

Күндү ааҕааччым Кургаҥҥа айан, эмтэнии туһунан тиэмэҕэ эргиллиэм иннинэ, Юлиан ойор-тэбэр оҕо сааһыгар төннүөх. Кини 1995 сыллаахха бэс ыйын 25 күнүгэр тус хоту, хаардаах хайаларынан тулаламмыт Үөһээ Дьааҥы Боруулааҕар күн сирин көрбүтэ. Бииргэ төрөөбүт үһүөлэр, убайдаах уонна бырааттаах. Юлиан мэник-тэник, сытыы-хотуу уолчаан этэ.

Буруйу оҥорон, ийэбиттэн элбэхтэ мөҕүллэрим. Өссө мэниктиэх киһини, аҕам нэһилиэк дьаһалтатыгар үлэлиир буолан, кини аатын түһэн биэримээри, бэйэбин тардынарым.

Оскуолаҕа ортотук үөрэммитим. Ол эрээри үөрэхпэр наһаа кыһалларым. Үчүгэй сыананы ылар иннигэр туруулаһарбын өйдүүбүн. Оскуолабыт дириэктэрэ Зинаида Николаевна Божедонова ити киһи быһыытынан хаачыстыбабын наһаа сөбүлүүрэ. «Этэҥҥэ сырыттаххына, тугу эмэ хайаан да ситиһиэҥ», — диир буолара.

Биллэн турар, физкультура предметин сөбүлүүрүм. Оҕо эрдэхпиттэн спордунан дьарыктанарым. Убайбын Костяны батыһан, көҥүл тустуунан дьарыктана сылдьыбытым. Араас күрэхтэһиилэргэ кыттан, бастыырым. Өрүү убайбын батыһарым, — диэн кэпсээнин саҕалаабыта Юлиан.

Оҕо сылдьан уолчаан полиция буолар ыра санаалааҕа. Мэник-тэник буолан, мэлдьи полицияларынан куттууллар эбит. Кырачаан киһиэхэ «полициялар диэн туох сүрдээх дьонуй» диэн санааттан ити баҕа санаа үөскээбитэ саарбаҕа суох.

2013 сыллаахха оскуоланы бүтэрэр сылыгар Юлиан биир кэлим экзамеҥҥа олус элбэх предмети талан кэбиспит. Булгуччулаах нуучча тылын уонна алгебра таһынан химияны, биологияны, историяны, обществоны талбыта. Учууталлара итиччэ элбэх предмети талбытыгар соһуйбуттар. Юлиан историяттан ураты предметтэри үчүгэйдик туттарбыта.

Уолчаан Хабаровскайга ИДьМ хайысхатынан үөрэххэ киирэр былааннааҕа. Ол эрээри военкомат хамыыһыйатыгар эрдэ «Б» категорияны туруоран кэбиспиттэр этэ. Оттон итинник категориялаахтары Хабаровскайга үөрэххэ ылбаттара. Дьокуускайга кэлэн, медицинскэй көрүүнү ааспытыгар доруобуйата барыта үчүгэй эрээри, эрдэ туруорбут «Б» категорияларын көннөрбөтөхтөрө. Онон Юлиан полиция буолар ыра санаата, этэргэ дылы, тумаҥҥа көппүтэ. Докумуоннарын тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар, ХИФУ биология-география факультетыгар охотовед идэтигэр уонна физкультурнайга туттарбыта.

Ити сыл уолчаан Манчаары оонньууларыгар мас тардыһыытыгар путевка ылбыта. Бу да күрэхтэһии сабыдыаллаабыта буолуо, Юлиан физкультурнайга үөрэнэ киирбитэ.

Оһол оччоттон эккирэппит эбит

Уолчаан физкультурнайга үөрэнэ сылдьан, хапсаҕайынан дьарыктаммыта. Тренерэ Василий Уйгуров этэ. Наһаа эбиллибитэ. Бэйэтэ да оҕо эрдэҕиттэн эт-хаан өттүнэн сайдыылааҕа, наһаа имигэс этэ.

Психологическай мэһэйим суох, кимтэн да куттаммаппын. Онон күрэхтэһиилэргэ сорох спорт маастардарын кыайталаан кэбиһэрим. Төттөрүтүн үчүгэйдик дьарыктамматах уолаттарга киирэммин, хотторон кэбиһэрим. Арааһа, сэнээн кэбиһэммин, хотторорум буолуо. Итинтэн кими даҕаны сэнээмиэххэ наада диэн толкуй кэлэр, — диэн кэпсээнин Юлиан салҕаабыта.

Кини итинник таһаарыылаахтык дьарыктана сылдьан, атаҕын тоһутан кэбиспитэ. Ыйы быһа үчүгэйдик хамсаммакка, сыппыт-олорбут эрэ киһи, гиипсэтин уһултараат, дьарыгар тиийбитэ. Дьарыктана сылдьан, хомойуох иһин, ол атаҕын эмиэ тоһуппута. Ол сыл сүгүн үөрэммэтэҕэ даҕаны. Юлиан кэлин күүскэ дьарыктанан, араас күрэхтэһиилэргэ миэстэлэһэр буолбута.

Уолчаан Петр Алексеев бирииһигэр күрэхтэһиигэ кыттаары «Юность» спорт киинигэр эрчиллэ сылдьан, аны атын атаҕын тоһутан кэбиспитэ. Дьэ дьикти. Дьиҥэ, эдэр киһи уҥуоҕа бөҕө-таҕа буоллаҕа. Оччолортон оһол эккирэппит эбит диэн киһи санааҕа кэлэр.

Юлиан үөрэҕин бүтэрээт, аармыйаҕа сулууспалыы барбыта. Ити 2017 сыл этэ. Эт-хаан өттүнэн сайдыылаах эдэр киһи Владивостокка уонна Камчаткаҕа байыаннай-муора флотугар сулууспатын ааспыта.

Ол күн…

Кини аармыйаттан этэҥҥэ сулууспалаан, дойдутугар эргиллэн баран, ханна барабын-кэлэбин диэн толкуйга түспүтэ. Эдэр киһи, биллэн турар, харчыга наадыйар буоллаҕа дии. Онон мамонт муоһун хостуу барарга санаммыта. Массыына да перегоннаабыта. Ол сылдьан, хайаан да үлэ булбут киһи диэн санаалааҕа. Ыксаллаах быһыы-майгы сулууспатыгар үлэлии киирээри гыммытыгар, суоппар эрэ миэстэтэ баара. Юлиан суоппардыан баҕарбатаҕа. «Дьиҥэ, суоппарынан киирэн баран, байыаска көһүөхтээх эбиппин. Кэлин толкуйдаатахха, сыыстарбыт эбиппин», — диир кини. ГИБДД-га үлэҕэ киириэн баҕарбыта, эмиэ табыллыбатаҕа. Ол сылдьан, хас да массыынаны перегоннаабыта.

Ол күһүн табаарыстара тутууга үлэ буолбуттар этэ. Ити 2019 сыл этэ. Кулаковскай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ кырыыһатын оҥорбуттара. Уолаттара ол үлэни бүтэрээт, баран хаалбыттара. Ол кэнниттэн Юлиан Горькай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ ититэр систиэмэтин өрөмүөннэспитэ.

Эрдэ үлэлэспит «Дуоланстрой» тэрилтэтэ Маяковскай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ кырыыһатын оҥорорго сакаас биэрбитэ. Юлиан аймаҕа уол өйөһөннөр, биллэриинэн үлэһиттэри буланнар, үлэлээбиттэрэ. Алтынньыга, саҥа хаар түспүтүн кэннэ, үлэлэрин барытын бүтэрбиттэр. Уу сүүрэр турбатын эҥин иилбиттэр. Үлэлэрин бүтэрбит дьон, үөрэн-көтөн эбиэттии олордохторуна, Сайсаар уокуругун бэрэстэбиитэлэ кэлэн, эбии оҥорон биэриҥ сорудахтаабыта. Үлэбитин барытын үмүтүрүттүбүт, бүтэрдибит диэбит уолаттар, страховката суох иккиэ буоланнар, кырыыһаҕа тахсыбыттара. Юлиан: «Олох кырыыһаҕа тахсыахпын баҕарбатаҕым», — диэн этэр.

Киэһэлик борук-сорук буолбута. Уолаттар үлэлэрин бүтэрэннэр, кырыыһаттан түһэн иһэннэр, Юлиан халтарыйан, биирдэ сырдыкка-хараҥаҕа киирэн ылбыта. Илиитинэн чараппаччыһан, онтон-мантан тутуһа сатаабыта да, туһа суоҕа. Аллараа диэки сурулуу турбута. Биэс этээстээх дьиэ кырыыһатын үрдүттэн сууллуу диэн, алдьархай дии… Быраата: «Юлиан оҕунна», — диэн улахан баҕайытык хаһыытаабыт. Ол хаһыыны, тыаһы-ууһу истэннэр, бииргэ үлэлиир уолаттара сүүрэн кэлбиттэр. Атахтара туора-маара, былаат курдук сытар Юлианы көрөннөр, өлбүт дии санаабыттар.

Ити оһол буолуон иннинээҕи күн кини табаарыһын массыынатын уларсан, Дьокуускай устун айаннаан иһэн, утары массыына көтүтэн иһэрин көрөн, уруулун туора туппут. Бамперын таарыттарбыт. Кыһыйан-абаран, ол массыынаны кэнниттэн эккирэппит. Массыынаттан итирик дьахталлар тахсан кэлбиттэр. Арыгылаабыттарын уонна дьахталлары көрөн, аахса барбатах. Ол курдук, массыына саахалыгар түбэһэ сыыспыт. Бу түгэн сэрэтии буолуон сөп курдук.
Уолаттар сүүрэн кэлбиттэригэр, Юлиан хараҕын аспыт уонна «мин бүттүм быһыылаах, дэлби тоҥнум, подъезка киллэриҥ» диэбит. Кини тула мустубут дьон, уолаттары «Суһал көмө» массыыната кэлиэр диэри, тыытымаҥ диэн эппиттэр.

Өйбүн сүтэрэ-сүтэрэ, бэттэх кэлэбин быһыылаах. Өлүөхпүн баҕарарым. Оннооҕор Вадим диэн табаарыспар «салҕаан кэбис» диэбит үһүбүн. Оннук шоковай турукка киирбиппин, — диир Юлиан.

Пазл курдук хомуйбуттар

«Суһал көмө» массыынатын ыҥырбыттара. Юлианы балыыһаҕа илдьибиттэрэ.

Үп үрүҥ, сып-сырдык көрүдүөр устун баран иһэр курдугум. Аҕам «сэрэнэ сылдьыбаккын» диэн мөҥөр саҥата иһиллэрэ. Ол курдук, баран иһэн уһуктан кэлбитим. Быраастар «Юмшанов уһугунна» диэн аймана түспүттэрэ. Аттыбар аҕам олороро. Аҕабын көрөөт, олох санаам түһэн, тостон хаалбытым. Атахтарым бүтүннүү тимир этилэр. Биир күлүүлээх дуу, сонньуйуулаах диэххэ дуу, түгэн баара. Катетербын көрөн, аллараа өттүм үлэлээбэт буолбут, оҕоломмокко хаалбыппын диэн санаам түһэн хаалбыта.

Реанимация баар, алдьархайдаах дойду. Ыарыһахтар күн сириттэн күрэнэллэрин көрөҕүн. Ону көрөҥҥүн, мин эмиэ сотору суох буоларым буолуо дии саныыгын. Үчүгэйдик да, куһаҕаннык да сыһыаннаһар эмчиттэр бааллара. Биир медбрат баара, нэһиилэ сытар киһини үтүөлүүр-анньыалыыр. Ол киһи аатын-суолун билэбин. Талисман диэн ааттыыр наһаа үчүгэйдик сыһыаннаһар сиэстэрэ эмиэ баара. Итиччэ үрдүктэн түспүт киһи, биир илиим эрэ хамсыыра. Тоноҕоһум икки сиринэн тостубут этэ. Кыайан саҥарбатым, суругунан эрэ кэпсэтэрим. Быраастар пазл курдук, чаастарынан хомуйдубут дииллэрэ. Олох ыран хаалбытым. Түөрт күн устата икки атаҕым баара. Онтон тромбоз буоламмын, биир атахпын ампутациялаан кэбиспиттэрэ. Кургаҥҥа баарым буоллар, баҕар икки атаҕым хаалыах этэ дии саныыбын, — диэн кэпсээнин салҕаабыта Юлиан.

Доҕор диэн маннык буолуохтаах

Аҕата Юлиаҥҥа дойдугар Үөһээ Дьааҥыга Боруулаахха барыахпыт диэбитэ. Уолчаан ол түгэх сытар сиргэ эмп-том тиийбэтин өйдүүрэ. Онтон Дьокуускайга хааллаҕына, көрөр-истэр, ыарыылыыр киһитэ, олорор да дьиэтэ суоҕа. Инникитэ үүт хойуу туман кэриэтэ, туох да ыйдаҥырдан көстүбэтэ. Кыракый да сырдык санаа кылам гыммата. Дьэ кытаанах диэтэҕин.

Киһини бэйэтигэр тардар ньэгирдээх уолга, балыыһаҕа киһи бөҕө көрсө кэлэрэ. Табаарыстара көрүөх-истиэх буоланнар тылларын биэрбиттэрэ. 203 кварталга дьиэ куортамнаспыттара.

Саамай куһаҕана диэн, хабыс-хараҥаҕа соҕотоҕун хоско сытан эрэ, инники олоххун саныыр эбит. Тоҕо эрэ, олох уоту астарбат этим. Депрессияҕа киирдэҕим дии. Испэр олох ытыыбын. Хаста даҕаны маннык олорон да диэн санааттан бэйэбэр тиийинэ сатаабытым. Мин курдук балаһыанньаҕа түбэспит дьоҥҥо быстах санааҕа оҕустарымаҥ диэн сүбэлиэм этэ.

Ол эрээри санаам түспүтүн уолаттарбар олох көрдөрбөппүн. Ытыы-соҥуу сылдьар киһини ким санаата кэлэн, көрүөй-истиэй. Сатаан аһаабаппын, тахсан киирбэппин, кыайан олорбоппун. Кыайан тахсан киирбэппиттэн наһаа да кыбыстарым. Мөҕүллэрим даҕаны.

Атас туһугар, атах тостор диэни, онно сытан эрэ билбитим. Семен Попов диэн чугас доҕорум олох кыһыл оҕолуу бүөбэйдээбитэ. Баар уолаттары салайара. Аны наһаа асчыт. Кини аһыттан сытан эрэ, уойан хаалбытым. Сэниэлэммитим, — диэн кэпсээбитэ Юлиан.

Уолаттар корсет оҥотторбуттара. Юлианы кыра кыралаан олордор буолбуттара. Кэлин бэйэтэ олорор буолбута. Доҕоро Сэмэн укуоллуурга кытта үөрэммитэ. Илизаров аппараатын ыраастыыра, этин-сиинин сииктээх тирээпкэнэн соторо. Убайа Костя, быраата Коля уонна табаарыһа Алеша күн ахсын биирдии чаас атахтарын массажтыыллара.

Кэлин санаатахха, Сэмэним миэхэ наһаа да элбэх үтүөнү оҥорбут эбит. Оччолорго буолуохтаах курдуга. Уолаттар, бары даҕаны наһаа элбэҕи оҥорбуттар эбит. Кэлин санаатахха, сылайаннар, баран да хаалыахтарын сөп этэ буоллаҕа дии. Кинилэргэ, ордук доҕорбор Сэмэҥҥэ махталым муҥура суох, — диир Юлиан.

Семен Попов курдук эрэллээх доҕор баара, кэскиллэрбит ортолоругар үтүө мааны ыччат баара, инникигэ эрэли күүһүрдэр.

Тоҕо сытаҕын?

Уолчаан сытан эрэ, атаҕар түргэнник туруон баҕаттан, куйаар ситиминэн эмчиттэри көрдөөн саҕалаабыт. Ол көрдүү сылдьан, Виталий Геннадьевич Пальшин профессор клиникатыгар түбэһэ түспүт. Суруйбутугар, кэлиҥ диэн ыҥырбыт. Кини атаҕа токуруйбат буолан, көннөрү массыынаҕа кыайан олорсубата. Аны инбэлииккэ тахса илик буолан, анал массыынаны сакаастыыр кыаҕа суоҕа. Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2-с нүөмэрдээх балыыттан бара-кэлэ 5 тыһ.солк. төлөөн сылдьара. Көннөрү таксилар ылбаттар эбит. Кыһалҕалаах киһиэхэ ыарахан кэмнэр этилэр. Сытар, эмтэнэр, дьиэ куортамнаһар киһиэхэ хантан дэлэй үптэниэй-харчыланыай?

Уолаттар Пальшин клиникатыгар илдьэн сытыаран кэбиспиттэр. Виталий Геннадьевич: «Тоҕо турбакка, сытаҕын. Маннык сытар буоллаххына, өтөрүнэн туруоҥ суоҕа», — диэн дэлби мөхпүт. Уолаттары эмиэ мөхпүт. Илизаров аппараатын аҕалан, эбии уһаттаран, Юлианы өйөөннөр туруорбуттар.

Юлиан: «Сатаан турбаппын, уолаттар истимэҥ, хайдах эрэ киһи быһыылаах дии сытабын», — диир Юлиан.

Профессордара улаханнык кыыһырбыт. Уолаттар сиэркилэ иннигэр өйөөн-убаан аҕалбыттар. Виталий Геннадьевич «ыытыҥ, бэйэтэ турдун» диэн хамаандалаабыт. Өс киирбэх уолаттара ыытан кэбиспиттэр. Юлиан сиэркилэ иннигэр бэйэтэ туран хаалбыт. «Онтон ордук улахан үөрүү суоҕа буолуо. Ити кэнниттэн атахпар турарбар эрэлим улааппыта», — диир кини.

Профессор ол Юлиан атаҕын уһаппыт Илизаров аппараатын биир кэппиэйкэ төлөбүрэ суох биэрэн ыыппыт. Ол кэнниттэн кыралаан туран киирэн барбыт. Эбиллэн киирэн барбыт.

Кургаҥҥа

Ол эрээри бүтүн хаалбыт атаҕа сүгүн оһон биэрбэтэҕэ. Остеомиелит буолан, уҥуохтарын сиэтэн, ириҥэрэн барбыт. Атаҕа сүллэччи иһэн хаалбыт. Антибиотигынан баттата-баттата сылдьыбыт. Аһара эрэйдэнэн, атаҕа ситэ оһо да илигинэ, Илизаровын аппараатын уһултаран, гиипсэлэтэн кэбиспит. Остеомиелита бэргээн, ыарыыта бэргээн, кыайан утуппат да буолбут. Аны пандемия буолан, балыыһаҕа сүгүн ылбаттара. Ити сайын этэ. Юлиан иккис атаҕын сүтэриэх курдук буолан, ыксаллаах балаһыанньаҕа киирэн, ол туһунан инстаграмҥа* таһаарбыта. Ити кэнниттэн атаҕын эпэрээсийэлээбиттэрэ, 10 см курдугу сытыйбытын, баһан бырахпыттара, ириҥэ бөҕөтүн сүөкээбиттэрэ.

Ол кэнниттэн эмиэ атаҕа сүллэччи иһэн тахсыбыта. Биир хирург: «Атаххын буутун төрдүнэн быһаллара буолуо», — диэн Юлиаҥҥа эппит. Уолчаан олох санаата түһэн хаалбыта. Киниэхэ сибээскэ блогер Клим Федоров тахсыбыта.

Быһа эфир устан, резонанс таһаарбыта. Ол кэнниттэн доҕорун Сэмэни илдьэ балыыһаҕа киирбитэ. Дьэ ити кэнниттэн үөһэ этэн аһарбытым курдук, Кургаҥҥа барар боппуруоһа быһаарыллыбыта. Юлиан Госдума депутатын Федот Тумусовы кытта видеосибээскэ тахсыбыта. Инникигэ эрэлэ өссө күүһүрбүтэ.

Клим Федоров быһа эфиригэр Юлианы көрөннөр, дьон-сэргэ олус сөбүлээбитэ. Кургаҥҥа айаҥҥа турунарыгар, начаас икки ардыгар сөптөөх суумма хомуллубута. Убайа Костя арыаллаан барсыбыта. Юлиан үөрүүтүттэн баттыгынан аан бастаан хаампыта. Эрэл, үөрүү, санаа көтөҕөллүүтэ диэн туохха да тэҥнэспэт эмп-том буоллахтара. Сөмөлүөтүнэн, поеһынан айаннаан Кургаҥҥа тиийбитэ. Кэлин чугас доҕоро Сэмэн эмиэ кэлбитэ.

— Дьиҥ-чахчы үчүгэй балыыһа этэ. Астара да үчүгэйэ, ып ырааһа. Наһаа үчүгэйдик көрсүбүттэрэ. Атаҕым ириҥэрэн, өр баҕайы сыппытым. Кургаҥҥа олох бэттэх кэлбитим. Мэлдьи биир сиргэ сыппыт киһиэхэ, бастаан кафеҕа, киинэҕэ уонна маҕаһыыҥҥа сылдьыым, туохха да тэҥнэниллибэт дьол, үөрүү этэ, — диир Юлиан.

Кулун тутарга Кургаҥҥа эмтэнэн-томтонон, баттыгынан балайда үчүгэйдик хаамар буолан, төрөөбүт дойдутугар эргиллэн кэлбитэ. Юлиан эчэйиилээх дьон сибээскэ таҕыстахтарына, мэлдьи сүбэ-ама буолар.

Юлиан саамай хомойоро диэн, куйаар ситиминэн дьон үөҕэн-симэн киирэн барбыттара буолар. Ити үлүгэрдээх алдьархайга түбэспит, эрэйи, кыһалҕаны көрсүбүт киһини туох санааттан үөҕүөххэ сөп эбитэ буоллар. Мантан дьон наһаа да буорту буолбут эбит диэн санааҕа кэлэҕин. Кини эмтэнэригэр, реабилитацияланарыгар дьон харчы хомуйбуттарыгар өссө тууһугуран турбуттар.

Дьылҕата хайдах салалынна?

Күндү ааҕааччым, Юлиан эмтэнэн-томнонон баран, дьылҕата хайдах салаллыбытын интэриэһиргиир буолуохтааххын. Уолчаан сыыйа баттыга суох хаамарга үөрэммитэ. Массыына ыытан саҕалаабыта. Доҕорунаан Сэмэнниин тэҥҥэ ыал буолбуттара. Дьүөгэлиилэри кэргэн ылбыттара. Кинилэр оҕо эрдэхтэриттэн тэҥҥэ ыал буолуохпут диэн ыра санаалаахтара эбит. Онтукайдара туолбута. Билигин Юлианнаах Сайыына иккис оҕолорун кэтэһэллэр. Юлиса диэн биирин ааспыт кыыс оҕолоохтор.

Кини үтүө дьон эмиэ аҕыйаҕа суохтарын бэлиэтиир. «Дорога Вилюй» диэн федеральнай суолталаах суолу тутар тэрилтэ салйааччыта Николай Андреев кинини өйөөн, үлэҕэ ылбыта. Мирнэйгэ үлэҕэ ыыппыт. Билигин Юлиан Омскайга Сибиирдээҕи автомобильно-дорожнай университекка кэтэхтэн магистратураҕа үөрэнэ сылдьар. Биһиги көрсөн кэпсэтэрбитигэр, сессиятын барыта «үчүгэй» сыанаҕа туттаран, дойдутугар кэлбит кэмэ этэ. Кини өссө эрдэ: «Протезка эҥин көмө наада дуо?» — диэн Юлиаҥҥа төлөпүөннүү сылдьыбыт эбит.

Күндү ааҕааччыларым, бүгүҥҥү суруйуум геройа, эрэйи эҥэринэн тэлбит, олоххо дьулуурдаах Юлиан Юмшанов инники олоҕо, үлэтэ-хамнаһа сырдык, үтүө буолуоҕар баҕарыаҕыҥ. Үгүс киһи санаата туолар дииллэр.

* — Россияҕа бобуулаах социальнай ситим

Людмила НОГОВИЦЫНА.


Читайте нас в:

Олоххо дьулуур: «оҕоломмокко хааллым» эрэ диэн санаа баара

Көмөлөспүт, өйөбүл буолбут киһиҥ туһунан суруйар бэйэтэ туспа, ураты долгутуулаах эбит. Ааҕааччыларбар туох баарынан кэпсиим. Бүгүҥҥү геройбун Юлиан Юмшановы аан бастаан үс сыл анараа өттүгэр куйаар ситимигэр көрбүтүм. Оччолорго кини блогер Клим Федоровка хайдах быһыылаахтык оһолго түбэспитин туһунан кэпсээбитэ.

Суола арыллан испитэ

Ол күн утуйаары сытан, Клим инстаграмыгар* Юлиан өссө биир видеота тахсыбыта. Оччолорго хоруона дьаҥа үгэннээн тэнийбит кэмэ этэ. Онон балыыһаларга киирэр күчүмэҕэйдэрдээҕэ. Юлиан арыый бүтүн атаҕын сиэтэн, улаханнык ыарыылана сытара. Ол видеоҕа: «Кургаҥҥа эмтэнэ барыахтаах этим да, пандемия буолан, ылбаттар», — диэн, уопсайынан балыыһаҕа киирэр кыаллыбатын туһунан эппитэ. Кини аалар ыарыыттан эрэйдэммит харахтара өйбөр хатанан хаалбыта. «Бу эдэр оҕоҕо хайдах быһыылаахтык көмөлөһүөххэ сөбүй» диэн толкуйтан кыайан утуйбатаҕым, уум көтөн хаалбыта.

Сарсыарда Госдума депутатыгар Федот Тумусовка суруйбутум. Сурук наада диэн буолбута. Ил Түмэн депутатын Елена Голомарева көмөлөһөөччүтүгэр Наталья Поповаҕа төлөпүөннээтим. Кинилэр тутатына сурук бэлэмнээн, Федот Семеновичка ыыппыттара. Эдэркээн киһи бэттэх кэлэр дьылҕата тардан, суола арыллан испитэ.

Илизаров аппараата диэни киһи барыта билэр буолуохтаах. Дьэ бу үгүс киһини абыраабыт, илиилээбит, атахтаабыт аппарааты айан оҥорбут сэбиэскэй хирург-ортопед, медицинскэй наука доктора, профессор, академик Гаврил Абрамович Илизаров өр сыллар усталара Курган куоракка научнай-чинчийэр институтка үлэлээбитэ-хамсаабыта. Кини манна олорон, күн сириттэн күрэммитэ. Бу үтүө, улуу киһи хаалларбыт суола-ииһэ күн бүгүнүгэр диэри үгүстэргэ абырал буола сылдьар.

Федот Тумусов официальнай суругунан эрэ муҥурдаммакка, доҕорун Кургаҥҥа Г.А. Илизаров аатынан ортопедия уонна травматология национальнай медицинскэй, чинчийэр кииҥҥэ ыыта сылдьыбыта. Юлианы медицинскэй кииҥҥэ ылар буолбуттара.

Куйаар ситимин эрэ нөҥүө билсэр, өйөбүл буолбут, доруобуйата көммүт, үлэлии-хамсыы сылдьар эдэркээн киһини кытта сирэй көрсөр диэн баар эбит, дьиҥ-чахчы үөрүүлээх, долгутуулаах түгэн диэн… Соторутааҕыта олоххо күүстээх тардыһыылаах Юлианы кытта чаас болдьоһон, ирэ-хоро кэпсэппиппит.

Тугу эмэ хайаан да ситиһиэҥ

Күндү ааҕааччым Кургаҥҥа айан, эмтэнии туһунан тиэмэҕэ эргиллиэм иннинэ, Юлиан ойор-тэбэр оҕо сааһыгар төннүөх. Кини 1995 сыллаахха бэс ыйын 25 күнүгэр тус хоту, хаардаах хайаларынан тулаламмыт Үөһээ Дьааҥы Боруулааҕар күн сирин көрбүтэ. Бииргэ төрөөбүт үһүөлэр, убайдаах уонна бырааттаах. Юлиан мэник-тэник, сытыы-хотуу уолчаан этэ.

Буруйу оҥорон, ийэбиттэн элбэхтэ мөҕүллэрим. Өссө мэниктиэх киһини, аҕам нэһилиэк дьаһалтатыгар үлэлиир буолан, кини аатын түһэн биэримээри, бэйэбин тардынарым.

Оскуолаҕа ортотук үөрэммитим. Ол эрээри үөрэхпэр наһаа кыһалларым. Үчүгэй сыананы ылар иннигэр туруулаһарбын өйдүүбүн. Оскуолабыт дириэктэрэ Зинаида Николаевна Божедонова ити киһи быһыытынан хаачыстыбабын наһаа сөбүлүүрэ. «Этэҥҥэ сырыттаххына, тугу эмэ хайаан да ситиһиэҥ», — диир буолара.

Биллэн турар, физкультура предметин сөбүлүүрүм. Оҕо эрдэхпиттэн спордунан дьарыктанарым. Убайбын Костяны батыһан, көҥүл тустуунан дьарыктана сылдьыбытым. Араас күрэхтэһиилэргэ кыттан, бастыырым. Өрүү убайбын батыһарым, — диэн кэпсээнин саҕалаабыта Юлиан.

Оҕо сылдьан уолчаан полиция буолар ыра санаалааҕа. Мэник-тэник буолан, мэлдьи полицияларынан куттууллар эбит. Кырачаан киһиэхэ «полициялар диэн туох сүрдээх дьонуй» диэн санааттан ити баҕа санаа үөскээбитэ саарбаҕа суох.

2013 сыллаахха оскуоланы бүтэрэр сылыгар Юлиан биир кэлим экзамеҥҥа олус элбэх предмети талан кэбиспит. Булгуччулаах нуучча тылын уонна алгебра таһынан химияны, биологияны, историяны, обществоны талбыта. Учууталлара итиччэ элбэх предмети талбытыгар соһуйбуттар. Юлиан историяттан ураты предметтэри үчүгэйдик туттарбыта.

Уолчаан Хабаровскайга ИДьМ хайысхатынан үөрэххэ киирэр былааннааҕа. Ол эрээри военкомат хамыыһыйатыгар эрдэ «Б» категорияны туруоран кэбиспиттэр этэ. Оттон итинник категориялаахтары Хабаровскайга үөрэххэ ылбаттара. Дьокуускайга кэлэн, медицинскэй көрүүнү ааспытыгар доруобуйата барыта үчүгэй эрээри, эрдэ туруорбут «Б» категорияларын көннөрбөтөхтөрө. Онон Юлиан полиция буолар ыра санаата, этэргэ дылы, тумаҥҥа көппүтэ. Докумуоннарын тыа хаһаайыстыбатын академиятыгар, ХИФУ биология-география факультетыгар охотовед идэтигэр уонна физкультурнайга туттарбыта.

Ити сыл уолчаан Манчаары оонньууларыгар мас тардыһыытыгар путевка ылбыта. Бу да күрэхтэһии сабыдыаллаабыта буолуо, Юлиан физкультурнайга үөрэнэ киирбитэ.

Оһол оччоттон эккирэппит эбит

Уолчаан физкультурнайга үөрэнэ сылдьан, хапсаҕайынан дьарыктаммыта. Тренерэ Василий Уйгуров этэ. Наһаа эбиллибитэ. Бэйэтэ да оҕо эрдэҕиттэн эт-хаан өттүнэн сайдыылааҕа, наһаа имигэс этэ.

Психологическай мэһэйим суох, кимтэн да куттаммаппын. Онон күрэхтэһиилэргэ сорох спорт маастардарын кыайталаан кэбиһэрим. Төттөрүтүн үчүгэйдик дьарыктамматах уолаттарга киирэммин, хотторон кэбиһэрим. Арааһа, сэнээн кэбиһэммин, хотторорум буолуо. Итинтэн кими даҕаны сэнээмиэххэ наада диэн толкуй кэлэр, — диэн кэпсээнин Юлиан салҕаабыта.

Кини итинник таһаарыылаахтык дьарыктана сылдьан, атаҕын тоһутан кэбиспитэ. Ыйы быһа үчүгэйдик хамсаммакка, сыппыт-олорбут эрэ киһи, гиипсэтин уһултараат, дьарыгар тиийбитэ. Дьарыктана сылдьан, хомойуох иһин, ол атаҕын эмиэ тоһуппута. Ол сыл сүгүн үөрэммэтэҕэ даҕаны. Юлиан кэлин күүскэ дьарыктанан, араас күрэхтэһиилэргэ миэстэлэһэр буолбута.

Уолчаан Петр Алексеев бирииһигэр күрэхтэһиигэ кыттаары «Юность» спорт киинигэр эрчиллэ сылдьан, аны атын атаҕын тоһутан кэбиспитэ. Дьэ дьикти. Дьиҥэ, эдэр киһи уҥуоҕа бөҕө-таҕа буоллаҕа. Оччолортон оһол эккирэппит эбит диэн киһи санааҕа кэлэр.

Юлиан үөрэҕин бүтэрээт, аармыйаҕа сулууспалыы барбыта. Ити 2017 сыл этэ. Эт-хаан өттүнэн сайдыылаах эдэр киһи Владивостокка уонна Камчаткаҕа байыаннай-муора флотугар сулууспатын ааспыта.

Ол күн…

Кини аармыйаттан этэҥҥэ сулууспалаан, дойдутугар эргиллэн баран, ханна барабын-кэлэбин диэн толкуйга түспүтэ. Эдэр киһи, биллэн турар, харчыга наадыйар буоллаҕа дии. Онон мамонт муоһун хостуу барарга санаммыта. Массыына да перегоннаабыта. Ол сылдьан, хайаан да үлэ булбут киһи диэн санаалааҕа. Ыксаллаах быһыы-майгы сулууспатыгар үлэлии киирээри гыммытыгар, суоппар эрэ миэстэтэ баара. Юлиан суоппардыан баҕарбатаҕа. «Дьиҥэ, суоппарынан киирэн баран, байыаска көһүөхтээх эбиппин. Кэлин толкуйдаатахха, сыыстарбыт эбиппин», — диир кини. ГИБДД-га үлэҕэ киириэн баҕарбыта, эмиэ табыллыбатаҕа. Ол сылдьан, хас да массыынаны перегоннаабыта.

Ол күһүн табаарыстара тутууга үлэ буолбуттар этэ. Ити 2019 сыл этэ. Кулаковскай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ кырыыһатын оҥорбуттара. Уолаттара ол үлэни бүтэрээт, баран хаалбыттара. Ол кэнниттэн Юлиан Горькай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ ититэр систиэмэтин өрөмүөннэспитэ.

Эрдэ үлэлэспит «Дуоланстрой» тэрилтэтэ Маяковскай аатынан уулуссаҕа баар дьиэ кырыыһатын оҥорорго сакаас биэрбитэ. Юлиан аймаҕа уол өйөһөннөр, биллэриинэн үлэһиттэри буланнар, үлэлээбиттэрэ. Алтынньыга, саҥа хаар түспүтүн кэннэ, үлэлэрин барытын бүтэрбиттэр. Уу сүүрэр турбатын эҥин иилбиттэр. Үлэлэрин бүтэрбит дьон, үөрэн-көтөн эбиэттии олордохторуна, Сайсаар уокуругун бэрэстэбиитэлэ кэлэн, эбии оҥорон биэриҥ сорудахтаабыта. Үлэбитин барытын үмүтүрүттүбүт, бүтэрдибит диэбит уолаттар, страховката суох иккиэ буоланнар, кырыыһаҕа тахсыбыттара. Юлиан: «Олох кырыыһаҕа тахсыахпын баҕарбатаҕым», — диэн этэр.

Киэһэлик борук-сорук буолбута. Уолаттар үлэлэрин бүтэрэннэр, кырыыһаттан түһэн иһэннэр, Юлиан халтарыйан, биирдэ сырдыкка-хараҥаҕа киирэн ылбыта. Илиитинэн чараппаччыһан, онтон-мантан тутуһа сатаабыта да, туһа суоҕа. Аллараа диэки сурулуу турбута. Биэс этээстээх дьиэ кырыыһатын үрдүттэн сууллуу диэн, алдьархай дии… Быраата: «Юлиан оҕунна», — диэн улахан баҕайытык хаһыытаабыт. Ол хаһыыны, тыаһы-ууһу истэннэр, бииргэ үлэлиир уолаттара сүүрэн кэлбиттэр. Атахтара туора-маара, былаат курдук сытар Юлианы көрөннөр, өлбүт дии санаабыттар.

Ити оһол буолуон иннинээҕи күн кини табаарыһын массыынатын уларсан, Дьокуускай устун айаннаан иһэн, утары массыына көтүтэн иһэрин көрөн, уруулун туора туппут. Бамперын таарыттарбыт. Кыһыйан-абаран, ол массыынаны кэнниттэн эккирэппит. Массыынаттан итирик дьахталлар тахсан кэлбиттэр. Арыгылаабыттарын уонна дьахталлары көрөн, аахса барбатах. Ол курдук, массыына саахалыгар түбэһэ сыыспыт. Бу түгэн сэрэтии буолуон сөп курдук.
Уолаттар сүүрэн кэлбиттэригэр, Юлиан хараҕын аспыт уонна «мин бүттүм быһыылаах, дэлби тоҥнум, подъезка киллэриҥ» диэбит. Кини тула мустубут дьон, уолаттары «Суһал көмө» массыыната кэлиэр диэри, тыытымаҥ диэн эппиттэр.

Өйбүн сүтэрэ-сүтэрэ, бэттэх кэлэбин быһыылаах. Өлүөхпүн баҕарарым. Оннооҕор Вадим диэн табаарыспар «салҕаан кэбис» диэбит үһүбүн. Оннук шоковай турукка киирбиппин, — диир Юлиан.

Пазл курдук хомуйбуттар

«Суһал көмө» массыынатын ыҥырбыттара. Юлианы балыыһаҕа илдьибиттэрэ.

Үп үрүҥ, сып-сырдык көрүдүөр устун баран иһэр курдугум. Аҕам «сэрэнэ сылдьыбаккын» диэн мөҥөр саҥата иһиллэрэ. Ол курдук, баран иһэн уһуктан кэлбитим. Быраастар «Юмшанов уһугунна» диэн аймана түспүттэрэ. Аттыбар аҕам олороро. Аҕабын көрөөт, олох санаам түһэн, тостон хаалбытым. Атахтарым бүтүннүү тимир этилэр. Биир күлүүлээх дуу, сонньуйуулаах диэххэ дуу, түгэн баара. Катетербын көрөн, аллараа өттүм үлэлээбэт буолбут, оҕоломмокко хаалбыппын диэн санаам түһэн хаалбыта.

Реанимация баар, алдьархайдаах дойду. Ыарыһахтар күн сириттэн күрэнэллэрин көрөҕүн. Ону көрөҥҥүн, мин эмиэ сотору суох буоларым буолуо дии саныыгын. Үчүгэйдик да, куһаҕаннык да сыһыаннаһар эмчиттэр бааллара. Биир медбрат баара, нэһиилэ сытар киһини үтүөлүүр-анньыалыыр. Ол киһи аатын-суолун билэбин. Талисман диэн ааттыыр наһаа үчүгэйдик сыһыаннаһар сиэстэрэ эмиэ баара. Итиччэ үрдүктэн түспүт киһи, биир илиим эрэ хамсыыра. Тоноҕоһум икки сиринэн тостубут этэ. Кыайан саҥарбатым, суругунан эрэ кэпсэтэрим. Быраастар пазл курдук, чаастарынан хомуйдубут дииллэрэ. Олох ыран хаалбытым. Түөрт күн устата икки атаҕым баара. Онтон тромбоз буоламмын, биир атахпын ампутациялаан кэбиспиттэрэ. Кургаҥҥа баарым буоллар, баҕар икки атаҕым хаалыах этэ дии саныыбын, — диэн кэпсээнин салҕаабыта Юлиан.

Доҕор диэн маннык буолуохтаах

Аҕата Юлиаҥҥа дойдугар Үөһээ Дьааҥыга Боруулаахха барыахпыт диэбитэ. Уолчаан ол түгэх сытар сиргэ эмп-том тиийбэтин өйдүүрэ. Онтон Дьокуускайга хааллаҕына, көрөр-истэр, ыарыылыыр киһитэ, олорор да дьиэтэ суоҕа. Инникитэ үүт хойуу туман кэриэтэ, туох да ыйдаҥырдан көстүбэтэ. Кыракый да сырдык санаа кылам гыммата. Дьэ кытаанах диэтэҕин.

Киһини бэйэтигэр тардар ньэгирдээх уолга, балыыһаҕа киһи бөҕө көрсө кэлэрэ. Табаарыстара көрүөх-истиэх буоланнар тылларын биэрбиттэрэ. 203 кварталга дьиэ куортамнаспыттара.

Саамай куһаҕана диэн, хабыс-хараҥаҕа соҕотоҕун хоско сытан эрэ, инники олоххун саныыр эбит. Тоҕо эрэ, олох уоту астарбат этим. Депрессияҕа киирдэҕим дии. Испэр олох ытыыбын. Хаста даҕаны маннык олорон да диэн санааттан бэйэбэр тиийинэ сатаабытым. Мин курдук балаһыанньаҕа түбэспит дьоҥҥо быстах санааҕа оҕустарымаҥ диэн сүбэлиэм этэ.

Ол эрээри санаам түспүтүн уолаттарбар олох көрдөрбөппүн. Ытыы-соҥуу сылдьар киһини ким санаата кэлэн, көрүөй-истиэй. Сатаан аһаабаппын, тахсан киирбэппин, кыайан олорбоппун. Кыайан тахсан киирбэппиттэн наһаа да кыбыстарым. Мөҕүллэрим даҕаны.

Атас туһугар, атах тостор диэни, онно сытан эрэ билбитим. Семен Попов диэн чугас доҕорум олох кыһыл оҕолуу бүөбэйдээбитэ. Баар уолаттары салайара. Аны наһаа асчыт. Кини аһыттан сытан эрэ, уойан хаалбытым. Сэниэлэммитим, — диэн кэпсээбитэ Юлиан.

Уолаттар корсет оҥотторбуттара. Юлианы кыра кыралаан олордор буолбуттара. Кэлин бэйэтэ олорор буолбута. Доҕоро Сэмэн укуоллуурга кытта үөрэммитэ. Илизаров аппараатын ыраастыыра, этин-сиинин сииктээх тирээпкэнэн соторо. Убайа Костя, быраата Коля уонна табаарыһа Алеша күн ахсын биирдии чаас атахтарын массажтыыллара.

Кэлин санаатахха, Сэмэним миэхэ наһаа да элбэх үтүөнү оҥорбут эбит. Оччолорго буолуохтаах курдуга. Уолаттар, бары даҕаны наһаа элбэҕи оҥорбуттар эбит. Кэлин санаатахха, сылайаннар, баран да хаалыахтарын сөп этэ буоллаҕа дии. Кинилэргэ, ордук доҕорбор Сэмэҥҥэ махталым муҥура суох, — диир Юлиан.

Семен Попов курдук эрэллээх доҕор баара, кэскиллэрбит ортолоругар үтүө мааны ыччат баара, инникигэ эрэли күүһүрдэр.

Тоҕо сытаҕын?

Уолчаан сытан эрэ, атаҕар түргэнник туруон баҕаттан, куйаар ситиминэн эмчиттэри көрдөөн саҕалаабыт. Ол көрдүү сылдьан, Виталий Геннадьевич Пальшин профессор клиникатыгар түбэһэ түспүт. Суруйбутугар, кэлиҥ диэн ыҥырбыт. Кини атаҕа токуруйбат буолан, көннөрү массыынаҕа кыайан олорсубата. Аны инбэлииккэ тахса илик буолан, анал массыынаны сакаастыыр кыаҕа суоҕа. Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2-с нүөмэрдээх балыыттан бара-кэлэ 5 тыһ.солк. төлөөн сылдьара. Көннөрү таксилар ылбаттар эбит. Кыһалҕалаах киһиэхэ ыарахан кэмнэр этилэр. Сытар, эмтэнэр, дьиэ куортамнаһар киһиэхэ хантан дэлэй үптэниэй-харчыланыай?

Уолаттар Пальшин клиникатыгар илдьэн сытыаран кэбиспиттэр. Виталий Геннадьевич: «Тоҕо турбакка, сытаҕын. Маннык сытар буоллаххына, өтөрүнэн туруоҥ суоҕа», — диэн дэлби мөхпүт. Уолаттары эмиэ мөхпүт. Илизаров аппараатын аҕалан, эбии уһаттаран, Юлианы өйөөннөр туруорбуттар.

Юлиан: «Сатаан турбаппын, уолаттар истимэҥ, хайдах эрэ киһи быһыылаах дии сытабын», — диир Юлиан.

Профессордара улаханнык кыыһырбыт. Уолаттар сиэркилэ иннигэр өйөөн-убаан аҕалбыттар. Виталий Геннадьевич «ыытыҥ, бэйэтэ турдун» диэн хамаандалаабыт. Өс киирбэх уолаттара ыытан кэбиспиттэр. Юлиан сиэркилэ иннигэр бэйэтэ туран хаалбыт. «Онтон ордук улахан үөрүү суоҕа буолуо. Ити кэнниттэн атахпар турарбар эрэлим улааппыта», — диир кини.

Профессор ол Юлиан атаҕын уһаппыт Илизаров аппараатын биир кэппиэйкэ төлөбүрэ суох биэрэн ыыппыт. Ол кэнниттэн кыралаан туран киирэн барбыт. Эбиллэн киирэн барбыт.

Кургаҥҥа

Ол эрээри бүтүн хаалбыт атаҕа сүгүн оһон биэрбэтэҕэ. Остеомиелит буолан, уҥуохтарын сиэтэн, ириҥэрэн барбыт. Атаҕа сүллэччи иһэн хаалбыт. Антибиотигынан баттата-баттата сылдьыбыт. Аһара эрэйдэнэн, атаҕа ситэ оһо да илигинэ, Илизаровын аппараатын уһултаран, гиипсэлэтэн кэбиспит. Остеомиелита бэргээн, ыарыыта бэргээн, кыайан утуппат да буолбут. Аны пандемия буолан, балыыһаҕа сүгүн ылбаттара. Ити сайын этэ. Юлиан иккис атаҕын сүтэриэх курдук буолан, ыксаллаах балаһыанньаҕа киирэн, ол туһунан инстаграмҥа* таһаарбыта. Ити кэнниттэн атаҕын эпэрээсийэлээбиттэрэ, 10 см курдугу сытыйбытын, баһан бырахпыттара, ириҥэ бөҕөтүн сүөкээбиттэрэ.

Ол кэнниттэн эмиэ атаҕа сүллэччи иһэн тахсыбыта. Биир хирург: «Атаххын буутун төрдүнэн быһаллара буолуо», — диэн Юлиаҥҥа эппит. Уолчаан олох санаата түһэн хаалбыта. Киниэхэ сибээскэ блогер Клим Федоров тахсыбыта.

Быһа эфир устан, резонанс таһаарбыта. Ол кэнниттэн доҕорун Сэмэни илдьэ балыыһаҕа киирбитэ. Дьэ ити кэнниттэн үөһэ этэн аһарбытым курдук, Кургаҥҥа барар боппуруоһа быһаарыллыбыта. Юлиан Госдума депутатын Федот Тумусовы кытта видеосибээскэ тахсыбыта. Инникигэ эрэлэ өссө күүһүрбүтэ.

Клим Федоров быһа эфиригэр Юлианы көрөннөр, дьон-сэргэ олус сөбүлээбитэ. Кургаҥҥа айаҥҥа турунарыгар, начаас икки ардыгар сөптөөх суумма хомуллубута. Убайа Костя арыаллаан барсыбыта. Юлиан үөрүүтүттэн баттыгынан аан бастаан хаампыта. Эрэл, үөрүү, санаа көтөҕөллүүтэ диэн туохха да тэҥнэспэт эмп-том буоллахтара. Сөмөлүөтүнэн, поеһынан айаннаан Кургаҥҥа тиийбитэ. Кэлин чугас доҕоро Сэмэн эмиэ кэлбитэ.

— Дьиҥ-чахчы үчүгэй балыыһа этэ. Астара да үчүгэйэ, ып ырааһа. Наһаа үчүгэйдик көрсүбүттэрэ. Атаҕым ириҥэрэн, өр баҕайы сыппытым. Кургаҥҥа олох бэттэх кэлбитим. Мэлдьи биир сиргэ сыппыт киһиэхэ, бастаан кафеҕа, киинэҕэ уонна маҕаһыыҥҥа сылдьыым, туохха да тэҥнэниллибэт дьол, үөрүү этэ, — диир Юлиан.

Кулун тутарга Кургаҥҥа эмтэнэн-томтонон, баттыгынан балайда үчүгэйдик хаамар буолан, төрөөбүт дойдутугар эргиллэн кэлбитэ. Юлиан эчэйиилээх дьон сибээскэ таҕыстахтарына, мэлдьи сүбэ-ама буолар.

Юлиан саамай хомойоро диэн, куйаар ситиминэн дьон үөҕэн-симэн киирэн барбыттара буолар. Ити үлүгэрдээх алдьархайга түбэспит, эрэйи, кыһалҕаны көрсүбүт киһини туох санааттан үөҕүөххэ сөп эбитэ буоллар. Мантан дьон наһаа да буорту буолбут эбит диэн санааҕа кэлэҕин. Кини эмтэнэригэр, реабилитацияланарыгар дьон харчы хомуйбуттарыгар өссө тууһугуран турбуттар.

Дьылҕата хайдах салалынна?

Күндү ааҕааччым, Юлиан эмтэнэн-томнонон баран, дьылҕата хайдах салаллыбытын интэриэһиргиир буолуохтааххын. Уолчаан сыыйа баттыга суох хаамарга үөрэммитэ. Массыына ыытан саҕалаабыта. Доҕорунаан Сэмэнниин тэҥҥэ ыал буолбуттара. Дьүөгэлиилэри кэргэн ылбыттара. Кинилэр оҕо эрдэхтэриттэн тэҥҥэ ыал буолуохпут диэн ыра санаалаахтара эбит. Онтукайдара туолбута. Билигин Юлианнаах Сайыына иккис оҕолорун кэтэһэллэр. Юлиса диэн биирин ааспыт кыыс оҕолоохтор.

Кини үтүө дьон эмиэ аҕыйаҕа суохтарын бэлиэтиир. «Дорога Вилюй» диэн федеральнай суолталаах суолу тутар тэрилтэ салйааччыта Николай Андреев кинини өйөөн, үлэҕэ ылбыта. Мирнэйгэ үлэҕэ ыыппыт. Билигин Юлиан Омскайга Сибиирдээҕи автомобильно-дорожнай университекка кэтэхтэн магистратураҕа үөрэнэ сылдьар. Биһиги көрсөн кэпсэтэрбитигэр, сессиятын барыта «үчүгэй» сыанаҕа туттаран, дойдутугар кэлбит кэмэ этэ. Кини өссө эрдэ: «Протезка эҥин көмө наада дуо?» — диэн Юлиаҥҥа төлөпүөннүү сылдьыбыт эбит.

Күндү ааҕааччыларым, бүгүҥҥү суруйуум геройа, эрэйи эҥэринэн тэлбит, олоххо дьулуурдаах Юлиан Юмшанов инники олоҕо, үлэтэ-хамнаһа сырдык, үтүө буолуоҕар баҕарыаҕыҥ. Үгүс киһи санаата туолар дииллэр.

* — Россияҕа бобуулаах социальнай ситим

Людмила НОГОВИЦЫНА.



Читайте дальше

Юмор ЧП Спорт СВО Отдых Обо всём Мир Культ