Үлэ ыытылынна, оборудование ылылынна, былаан толорулунна… Бэчээт, телевидение тылыгар маннык этиилэри элбэхтэ ааҕабыт, истэбит. Бу туохтуур атынтан туһаайыы формата. Нуучча тылыгар «страдательный залог», омук тылларыгар «пассивный залог» дэнэр. Бу форма ордук наука, дьыала, сокуон тылыгар туттуллар. Оттон публицистикаҕа, уус-уран айымньыга олуонатык иһиллэр. Ол эрээри бэчээт үлэтигэр сонуннары, ыстатыйалары суруйарга олус элбэхтэ туттар буоллубут.
Саха тылын стилистикатын чинчийбит профессор Тамара Ивановна Петрова «бу форма туох барыта бэйэтэ оҥоһулла-тутулла турар, онно ким да сыһыана, кыһалҕата суоҕун курдук грамматическай суолталаах» диэбитэ. Ити үөһээ баар этиилэри аахтахха, чахчыта да оннук буолан тахсар.
Кэнники кэмҥэ бу форманы аны дьон кэпсэтэр саҥатыгар кытары туттар буолла. Биир улуус хаһыатыгар суолу оҥорор тэрилтэ үлэһитин интервьютугар маннык этии баара: «Бу күннэргэ киин уулуссаларынан ааһар суолга аспаал ууруллар, кытыыларыгар бордюр оҥоһуллар, сырдатар лаампалар баҕаналара туруоруллаллар». Ааҕа олорон киһи буккуллуох, бэйэлэрэ уура, оҥоро, туруора сылдьан хантан эрэ халлаантан түһэн кэлбити кэпсииллэрин курдук. Аны туруоруллаллар диэн тылга л дорҕоон хаста да хатыланан, бу тылы саҥарарга да, ааҕарга да уустук. Бу этиини судургутук «Бу күннэргэ киин уулуссаларынан ааһар суолу аспаалынан бүрүйдүбүт, кытыыларыгар бордюр оҥордубут, лаампа баҕаналарын туруордубут» диэххэ сөп этэ.
Маныаха майгынныыр элбэх холобуру булуохха сөп.
Киллэриллибит көмө бородуукта бүтүннүү инбэлииттэр уонна кырдьаҕастар, оҕолор реабилитационнай кииннэригэр бэриллэр. – Киирбит көмө аһы бүтүннүүтүн инбэлииттэри уонна кырдьаҕастары, оҕолору реабилитациялыыр кииҥҥэ биэриэхтэрэ.
Күндү киһини көрсүүгэ ыһыах түһүлгэтин туос моҕол ураһатыгар саха аһа амсайылынна, саха оонньуута, ырыата-тойуга өрө көтөҕүлүннэ. – Күндү киһини көрсүүгэ туос моҕол ураһаҕа саха аһын амтаннааҕын аһаатылар, оонньууну, ырыаны-тойугу оройуттан туттулар.
Ону сэрэтэн тустаах сулууспаларынан анал аншлагтар туруоруллаллар, биллэриилэр ыйаналлар. – Ону сэрэтэн тустаах сулууспалар анал аншлагтары туруораллар, биллэриилэри ыйыыллар.
Бу саас 10 иһинэн ахсааннаах элбэх квартиралаах дьиэлэр сыбаайалара түһэн саҕаламмыта. – Бу саас Нам сэлиэнньэтигэр уонча элбэх квартиралаах дьиэ сыбаайаларын түһэрэн саҕалаабыттара.
Онон суруйар, кэпсиир-ипсиир, үгүстэ тыл этэр дьоҥҥо туһаайан эттэххэ, туохтуур атынтан туһайыы форматын тумна сатааҥ, ким оҥорбута биллэр дьайыылары хайдах баарынан этиҥ, ааҕааччы, истээччи дэбигис өйдүүрүн курдук судургутук суруйуҥ, саҥарыҥ.
Анна Прудецкая,
«Чолбон» сурунаал корректора
Читайте нас в:
