Тимир көлөҕө олорсубут тэҥэ: скандинавскай хаамыы төһөлөөх киһи доруобуйатын тупсарбыта буолуой?

САХА СИРЭ.  Муус устар 14 күнэ — ULUS.MEDIA. «Хамсаныы — бу олох» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Кэлиҥҥи кэмҥэ Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыы күүскэ тэнийдэ. Ааҕааччым ити биричиинэтин, төрдүн-төбөтүн иһиттэн билиэххин баҕараргын сэрэйэбин. Онон өрөспүүбүлүкэбитигэр ити хаамыы көрүҥүн тэниппит уопсастыбаннай деятель, «Стимул» спортивнай кулууп салайааччытын Матвей Лыткины кытта көрсөн, ирэ-хоро кэпсэттибит.
— Матвей Иванович, скандинавскай хаамыыга эйиэхэ хайдах быһыылаахтык интэриэс үөскээбитэй?

— 2001 сыллаахха Москваҕа Россиятааҕы физическэй култуура академиятыгар үөрэнэ сырыттахпына, биир коллегам скандиновскай хаамыы туһунан диплом суруйбута. Оччолорго ити хаамыы син тэнийэн эрэрэ. Онно көрөн, Сахабыт сиригэр барсыан сөп эбит диэн санаа үөскээбитэ.

Дойдубар кэлэн баран, Дьокуускай куорат сынньалаҥ пааркатыгар бэйэм хааман, боруобалаан көрбүтүм. Хаамыыга киһи илиилэрэ, көхсүтэ, барыта кыттыһар. Хайыһар курдук. 40-50 мүнүүтэ хаампытын кэнниттэн иккис тыын, күүс-күдэх киирбитэ. Оттон мээнэ хаамыыга итинник буолбат. Ордук ити миэхэ скандинавскай хаамыыга интэриэһи үөскэппитэ.

— Боруобалыы сылдьан, дьоҥҥо-сэргэҕэ тэнитэр санаа киирдэҕэ…

— Оннук. Скандинавскай хаамыы дьиҥ чахчы киһиэхэ туһалыырын билбитим. Сыыйа-баайа дьоҥҥо тарҕатарга быһаарыммытым. Хас да киһиэхэ хаамтаран көрбүтүм. Улуустарынан, нэһилиэктэринэн сылдьаммын хаамыы туһунан кэпсиирим, маастар-кылаастары көрдөрөрүм. Онтон олох да бум буолан хаалбыта.

— Техникатын хайдах баһылаабыккыный, хаалык хаамарга төһө туһалыырый?

— Техниката хайыһар киэнин курдук. Онон оҕо эрдэхпиттэн ити көрүҥүнэн дьарыктаммыт киһиэхэ өйдөнүмтүө этэ. Көннөрү хаамардааҕар быдан чэпчэки. Хааллыккын ыллыҥ да, тимир көлөҕө олорсубут курдук сананаҕын, анньынан бара тураҕын, төһө баҕарар сылдьыаххын сөп (күлэр). Күһүн уонна саас, халтараан кэмҥэ хаалык олус туһалаах.

— Матвей Иванович, билиҥҥи туругунан өрөспүүбүлүкэҕэ скандинавскай хаамыы төһө тарҕанна?

— Билигин Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыынан дьарыктаммат нэһилиэнньэлээх пуун орпото быһыылаах. Муода курдук буолла. Тус бэйэм ити хаамыы өссө тэнийэрэ буолуо дии саныыбын. Оскуола үөрэнээччилэрэ дьарыктанар буолан эрэллэрэ үөрдэр. Кыратык хамсанар куорат оҕолоругар саамай сөптөөх көрүҥ.

— Дьоҥҥо-сэргэҕэ күүскэ тарҕаныытын хайдах быһыылаахтык ситистиҥ?

— Скандинавскай хаамыынан бастаан дьарыктанарбар спорт министиэристибэтигэр үлэлии сылдьарым. Министиэристибэ үлэтин тохтотон кэбиспиттэрэ. Онон иллэҥ буолан хаалбытым. Өрөбүллэр ахсын Дьокуускай куорат сынньалаҥ пааркатыгар скандинавскай хаамыыга маастар-кылаастары ыытарым. Ити сыл өрөспүүбүлүкэбит 130 нэһилиэгэр сылдьыбытым. Айаным ороскуотун барытын бэйэм толуммутум. Дьарыктанарга хаалык атыыланара наадатын өйдөөммүн, итинник аччыгый бизнеһи тэриммитим. Бу бизнеһинэн дьоммор-сэргэбэр туһалаатарбын эрэ диэн санааттан дьарыктаммытым. Киһи байан-тайан барбат дьыалата. Маны таһынан биир дойдулааҕым Алексей Троев күүс-көмө, өйөбүл буолбута.


Билигин атын көрүҥү өрөспүүбүлүкэбитигэр итинник сайыннар, тэнит дииллэрэ буоллар, ыарахаттардаах. Скандинавскай хаамыы Сахабыт сиригэр күүскэ тэнийбит биричиинэтинэн дьиҥ чахчы дьоҥҥо туһалааҕа, доруобуйаларын чөлүгэр түһэрэллэригэр көмөлөөҕө буолар. Атын төрүөт суох. Туһалаабата эбитэ буоллар, кыайан тэнийиэ суоҕа эбитэ буолуо. Этэргэ дылы, сүүстэ да кэпсээ-ипсээ, сүүстэ да нэһилиэнньэлээх пууннары кэрий, нэһилиэнньэ ортотугар хамсааһын тахсыа суох этэ. Хаамыы диэн физическэй дьарык да буолбатах, киһи бу олоххо кэлбит хамсанар анала буоллаҕа.

— Дойду Президенэ Владимир Путин нэһилиэнньэ физкультуранан уонна спордунан систиэмэлээхтик дьарыктаналларыгар сыал туруорбута. Эн манна тугу этиэҥ этэй?

— Оннук дойду Президенэ биһиги иннибитигэр бөдөҥ сыалы-соругу туруорбута. Итинник көрдөрүүгэ тыйыс айылҕалаах Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыы курдук көрүҥ эрэ тириэрдиэҕэ. Бу хаамыы спортивнай сааланы да, дьиэни-уоту да ирдээбэт. Биһиги курдук кыһыннаах сиргэ-уокка ити көрүҥ оруобуна сөп түбэһэр. Сүүрүү буоллун, хайыһар буоллун, бу көрүҥнэргэ халлаан туруга улахан оруоллаах.

Оттон скандинавскай хаамыыга дьыл хайа да кэмэ мэһэй буолбат. Мин сөҕөрүм диэн, хаһан да спордунан дьарыктамматах дьон ойуур устун икки чаас хааман кэлэн бараннар, хаарынан сууналлар. Оннук киһини күүстээх турукка киллэрэр, чиргэл доруобуйаны бэлэхтиир.

Биһиги кыһыммыт наһаа уһун. Киһи барыта спортивнай, тренажернай саалаларга тиийэннэр дьарыктамматтар. Онон дьиэҕэ олорон көһүйэн хаалаллар. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, итиннэ скандинавскай хаамыы олох үчүгэй, хаалык эрэ наада.

— Матвей Иванович, «Стимул» кулууп үлэлээбитэ хас сыл буолла уонна төһө киһини хабарый?

— «Стимул» кулууп 2013 сыллаахха тэриллибитэ. Кулууп хас эмэ тыһыынчанан киһини хабар. Ити Дьокуускай куораты эрэ этэбин. Улуустарга төһө киһи скандинавскай хаамыынан дьарыктанарын хайдах даҕаны гынан кыайан хонтуруоллаабаккын. Бэйэтэ сайдан, күһүҥҥү ардах кэнниттэн тэллэй үүнэрин курдук бара турар.

— Кулууп тутуһар үгэстэрдээх дуо?

— Кулууппут олоҕурбут үтүө үгэстэрдээх. Кыһыны көрсүү, Саҥа Дьыл, бэлиэ бырааһынньыктарга барытыгар, туох да ыҥыттарыыта суох түмсэбит, хаамабыт. Көй салгыҥҥа үөрэ-көтө бырааһынньыктары бэлиэтиибит. Бары күргүөмүнэн сылдьабыт. Наһаа үчүгэй.

Кулуупка сылдьар дьон тосту уларыйан хаалаллар. Мэлдьи санаалара өрө көтөҕүллүүлээх буолаллар. Биир интэриэстээх дьоннорун буланнар, сэргэхсийэллэр. Олохторун хаачыстыбата, доруобуйаларын туруга тупсар.
40-ча мүнүүтэ хаампыт киһиэхэ мэйиитигэр серотонин быраҕыллар, эйфория туругар киирэллэр. Арыгыны испит киһи туругар майгынныыр. Ол эрээри арыгы, табах киэнэ доруобуйаны алларытар. Оттон спорт, хамсаныы, дьарык киэнэ төттөрүтүн тупсарар. Киһи итинник релаксацияны хайаан да ылыахтаах эбит. Кулууппут чилиэннэрэ сорохторо спортсмен буоллулар. Норуоттар икки ардыларынааҕы марафоҥҥа тиийэ кыттар дьонноохпут.

— Кистэл буолбатах, скандинавскай хаамыыны доруобуйаҕа охсуулаах диир дьон эмиэ бааллар. Итиннэ тугу этиэҥ этэй?

— Киһи организма араас-араас буоллаҕа. Аһара доруобуйаларыгар оҕустарбыт, балалаппыт, сүһүөхтэрэ мөлтөөбүт дьон ноҕоруускаланаллара, ыарыылара бэргиирэ, биллэн турар. Этэргэ дылы, итиннэ скандинавскай хаамыы туох да «буруйа» суох, киһи бэйэтэ эрэ буруйдаах. Ситэ хамсаммакка, чөл олоҕу тутуспаккалар, сыыһа аһааннар итинник турукка тиийэллэр. Организм тулуйа сатаан баран, ресурсата бүтэр. Оттон саҥардыы сүһүөхтэрэ ыалдьан эрэр дьон, үгүстэрэ ыарыыларын аһарыналлар, үтүөрэллэр.

— Кэлин сүһүөх ыарыыта наһаа тэнийдэ. Саастаах дьон эрэ буолбакка, эдэрдэр кытта ыалдьар буоллулар. Скандинавскай хаамыы сүһүөххэ чахчы туһалаах дуо?

— Былчыҥнарын үлэлээтэхтэринэ, хаанын үчүгэйдик эргийэн, сүһүөхтэрин аһылыктаналлар. Скандинавскай хаамыыга былчыҥнарын 90% үлэлиир. Онон киһи төһөнөн эрдэттэн скандинавскай хаамыынан дьарыктанар да, соччонон туһанар, сүһүөхтэрэ чөл буолар. Саҥардыы ыалдьан эрэр дьон, чахчы сүһүөх ыарыытыттан босхолоноллор.

Аныгы сайдыылаах кэм биир улахан кыһалҕатынан тымыр уонна сүрэх ыарыылара буолаллар. Ити ыарыыларга саамай туһалааҕынан эмиэ скандинавскай хаамыы буолар. Оттон ити ыарыыларга үксүн эр дьон ыллараллар. Статистика көрдөрөрүнэн, күүстээх аҥаардар кэрэ аҥаардардааҕар үс төгүл элбэхтик ыалдьаллар эбит. Ол биричиинэтэ биллэр, табах уонна арыгы. Тыа сиригэр эр дьон кыбыстаннар, киэһэ хараҥаҕа хаамаллар эбит (күлэр). Ол эрээри билигин хаамааччы күүстээх аҥаардар элбээтилэр.

— Скандинавскай хаамыы атын регионнарга төһө тэнийдэ?

— Россияҕа скандинавскай хаамыыны спорт көрүҥүн быһыытынан билиннилэр. Күрэхтэһиилэр тэриллэр буолан эрэллэр. Биһиги күрэхтэһиилэри наһаа биһирээбэппит. Кылаабынайа, биһиэхэ доруобуйа туһугар хаамыы.
— Матвей Иванович, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

* * *
Төрөөбүт дойдуга бэринии биир үтүө холобура бу буоллаҕа. Энтузиаст Матвей Лыткин төһөлөөх элбэх киһиэхэ абыраабыта, доруобуйаларын туругун тупсарбыта буолуой? Ылсыбыт дьыалата өссө салгыы сайдарыгар баҕарыаҕын.

 

Ыспыраапка
1940 сыллаахха Финляндияҕа аан бастаан хайыһардьыттар сайынын дьарыктана таарыйа, хайыһара суох хаалыктаах хаампыттара биллэр. Оттон 1979 сыллаахха Маури Рэпо диэн киһи хаалыктаах хаамыыны спорт биир көрүҥүн быһыытынан туспа тутан, ыстатыйа суруйан таһаартарбыт. Скандинавскай хаамыы историята итилэри кытта ситимнээх.

 

Людмила НОГОВИЦЫНА

 


Читайте нас в:

Тимир көлөҕө олорсубут тэҥэ: скандинавскай хаамыы төһөлөөх киһи доруобуйатын тупсарбыта буолуой?

САХА СИРЭ.  Муус устар 14 күнэ — ULUS.MEDIA. «Хамсаныы — бу олох» диэн мээнэҕэ эппэттэр. Кэлиҥҥи кэмҥэ Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыы күүскэ тэнийдэ. Ааҕааччым ити биричиинэтин, төрдүн-төбөтүн иһиттэн билиэххин баҕараргын сэрэйэбин. Онон өрөспүүбүлүкэбитигэр ити хаамыы көрүҥүн тэниппит уопсастыбаннай деятель, «Стимул» спортивнай кулууп салайааччытын Матвей Лыткины кытта көрсөн, ирэ-хоро кэпсэттибит.
— Матвей Иванович, скандинавскай хаамыыга эйиэхэ хайдах быһыылаахтык интэриэс үөскээбитэй?

— 2001 сыллаахха Москваҕа Россиятааҕы физическэй култуура академиятыгар үөрэнэ сырыттахпына, биир коллегам скандиновскай хаамыы туһунан диплом суруйбута. Оччолорго ити хаамыы син тэнийэн эрэрэ. Онно көрөн, Сахабыт сиригэр барсыан сөп эбит диэн санаа үөскээбитэ.

Дойдубар кэлэн баран, Дьокуускай куорат сынньалаҥ пааркатыгар бэйэм хааман, боруобалаан көрбүтүм. Хаамыыга киһи илиилэрэ, көхсүтэ, барыта кыттыһар. Хайыһар курдук. 40-50 мүнүүтэ хаампытын кэнниттэн иккис тыын, күүс-күдэх киирбитэ. Оттон мээнэ хаамыыга итинник буолбат. Ордук ити миэхэ скандинавскай хаамыыга интэриэһи үөскэппитэ.

— Боруобалыы сылдьан, дьоҥҥо-сэргэҕэ тэнитэр санаа киирдэҕэ…

— Оннук. Скандинавскай хаамыы дьиҥ чахчы киһиэхэ туһалыырын билбитим. Сыыйа-баайа дьоҥҥо тарҕатарга быһаарыммытым. Хас да киһиэхэ хаамтаран көрбүтүм. Улуустарынан, нэһилиэктэринэн сылдьаммын хаамыы туһунан кэпсиирим, маастар-кылаастары көрдөрөрүм. Онтон олох да бум буолан хаалбыта.

— Техникатын хайдах баһылаабыккыный, хаалык хаамарга төһө туһалыырый?

— Техниката хайыһар киэнин курдук. Онон оҕо эрдэхпиттэн ити көрүҥүнэн дьарыктаммыт киһиэхэ өйдөнүмтүө этэ. Көннөрү хаамардааҕар быдан чэпчэки. Хааллыккын ыллыҥ да, тимир көлөҕө олорсубут курдук сананаҕын, анньынан бара тураҕын, төһө баҕарар сылдьыаххын сөп (күлэр). Күһүн уонна саас, халтараан кэмҥэ хаалык олус туһалаах.

— Матвей Иванович, билиҥҥи туругунан өрөспүүбүлүкэҕэ скандинавскай хаамыы төһө тарҕанна?

— Билигин Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыынан дьарыктаммат нэһилиэнньэлээх пуун орпото быһыылаах. Муода курдук буолла. Тус бэйэм ити хаамыы өссө тэнийэрэ буолуо дии саныыбын. Оскуола үөрэнээччилэрэ дьарыктанар буолан эрэллэрэ үөрдэр. Кыратык хамсанар куорат оҕолоругар саамай сөптөөх көрүҥ.

— Дьоҥҥо-сэргэҕэ күүскэ тарҕаныытын хайдах быһыылаахтык ситистиҥ?

— Скандинавскай хаамыынан бастаан дьарыктанарбар спорт министиэристибэтигэр үлэлии сылдьарым. Министиэристибэ үлэтин тохтотон кэбиспиттэрэ. Онон иллэҥ буолан хаалбытым. Өрөбүллэр ахсын Дьокуускай куорат сынньалаҥ пааркатыгар скандинавскай хаамыыга маастар-кылаастары ыытарым. Ити сыл өрөспүүбүлүкэбит 130 нэһилиэгэр сылдьыбытым. Айаным ороскуотун барытын бэйэм толуммутум. Дьарыктанарга хаалык атыыланара наадатын өйдөөммүн, итинник аччыгый бизнеһи тэриммитим. Бу бизнеһинэн дьоммор-сэргэбэр туһалаатарбын эрэ диэн санааттан дьарыктаммытым. Киһи байан-тайан барбат дьыалата. Маны таһынан биир дойдулааҕым Алексей Троев күүс-көмө, өйөбүл буолбута.


Билигин атын көрүҥү өрөспүүбүлүкэбитигэр итинник сайыннар, тэнит дииллэрэ буоллар, ыарахаттардаах. Скандинавскай хаамыы Сахабыт сиригэр күүскэ тэнийбит биричиинэтинэн дьиҥ чахчы дьоҥҥо туһалааҕа, доруобуйаларын чөлүгэр түһэрэллэригэр көмөлөөҕө буолар. Атын төрүөт суох. Туһалаабата эбитэ буоллар, кыайан тэнийиэ суоҕа эбитэ буолуо. Этэргэ дылы, сүүстэ да кэпсээ-ипсээ, сүүстэ да нэһилиэнньэлээх пууннары кэрий, нэһилиэнньэ ортотугар хамсааһын тахсыа суох этэ. Хаамыы диэн физическэй дьарык да буолбатах, киһи бу олоххо кэлбит хамсанар анала буоллаҕа.

— Дойду Президенэ Владимир Путин нэһилиэнньэ физкультуранан уонна спордунан систиэмэлээхтик дьарыктаналларыгар сыал туруорбута. Эн манна тугу этиэҥ этэй?

— Оннук дойду Президенэ биһиги иннибитигэр бөдөҥ сыалы-соругу туруорбута. Итинник көрдөрүүгэ тыйыс айылҕалаах Сахабыт сиригэр скандинавскай хаамыы курдук көрүҥ эрэ тириэрдиэҕэ. Бу хаамыы спортивнай сааланы да, дьиэни-уоту да ирдээбэт. Биһиги курдук кыһыннаах сиргэ-уокка ити көрүҥ оруобуна сөп түбэһэр. Сүүрүү буоллун, хайыһар буоллун, бу көрүҥнэргэ халлаан туруга улахан оруоллаах.

Оттон скандинавскай хаамыыга дьыл хайа да кэмэ мэһэй буолбат. Мин сөҕөрүм диэн, хаһан да спордунан дьарыктамматах дьон ойуур устун икки чаас хааман кэлэн бараннар, хаарынан сууналлар. Оннук киһини күүстээх турукка киллэрэр, чиргэл доруобуйаны бэлэхтиир.

Биһиги кыһыммыт наһаа уһун. Киһи барыта спортивнай, тренажернай саалаларга тиийэннэр дьарыктамматтар. Онон дьиэҕэ олорон көһүйэн хаалаллар. Үөһэ этэн аһарбытым курдук, итиннэ скандинавскай хаамыы олох үчүгэй, хаалык эрэ наада.

— Матвей Иванович, «Стимул» кулууп үлэлээбитэ хас сыл буолла уонна төһө киһини хабарый?

— «Стимул» кулууп 2013 сыллаахха тэриллибитэ. Кулууп хас эмэ тыһыынчанан киһини хабар. Ити Дьокуускай куораты эрэ этэбин. Улуустарга төһө киһи скандинавскай хаамыынан дьарыктанарын хайдах даҕаны гынан кыайан хонтуруоллаабаккын. Бэйэтэ сайдан, күһүҥҥү ардах кэнниттэн тэллэй үүнэрин курдук бара турар.

— Кулууп тутуһар үгэстэрдээх дуо?

— Кулууппут олоҕурбут үтүө үгэстэрдээх. Кыһыны көрсүү, Саҥа Дьыл, бэлиэ бырааһынньыктарга барытыгар, туох да ыҥыттарыыта суох түмсэбит, хаамабыт. Көй салгыҥҥа үөрэ-көтө бырааһынньыктары бэлиэтиибит. Бары күргүөмүнэн сылдьабыт. Наһаа үчүгэй.

Кулуупка сылдьар дьон тосту уларыйан хаалаллар. Мэлдьи санаалара өрө көтөҕүллүүлээх буолаллар. Биир интэриэстээх дьоннорун буланнар, сэргэхсийэллэр. Олохторун хаачыстыбата, доруобуйаларын туруга тупсар.
40-ча мүнүүтэ хаампыт киһиэхэ мэйиитигэр серотонин быраҕыллар, эйфория туругар киирэллэр. Арыгыны испит киһи туругар майгынныыр. Ол эрээри арыгы, табах киэнэ доруобуйаны алларытар. Оттон спорт, хамсаныы, дьарык киэнэ төттөрүтүн тупсарар. Киһи итинник релаксацияны хайаан да ылыахтаах эбит. Кулууппут чилиэннэрэ сорохторо спортсмен буоллулар. Норуоттар икки ардыларынааҕы марафоҥҥа тиийэ кыттар дьонноохпут.

— Кистэл буолбатах, скандинавскай хаамыыны доруобуйаҕа охсуулаах диир дьон эмиэ бааллар. Итиннэ тугу этиэҥ этэй?

— Киһи организма араас-араас буоллаҕа. Аһара доруобуйаларыгар оҕустарбыт, балалаппыт, сүһүөхтэрэ мөлтөөбүт дьон ноҕоруускаланаллара, ыарыылара бэргиирэ, биллэн турар. Этэргэ дылы, итиннэ скандинавскай хаамыы туох да «буруйа» суох, киһи бэйэтэ эрэ буруйдаах. Ситэ хамсаммакка, чөл олоҕу тутуспаккалар, сыыһа аһааннар итинник турукка тиийэллэр. Организм тулуйа сатаан баран, ресурсата бүтэр. Оттон саҥардыы сүһүөхтэрэ ыалдьан эрэр дьон, үгүстэрэ ыарыыларын аһарыналлар, үтүөрэллэр.

— Кэлин сүһүөх ыарыыта наһаа тэнийдэ. Саастаах дьон эрэ буолбакка, эдэрдэр кытта ыалдьар буоллулар. Скандинавскай хаамыы сүһүөххэ чахчы туһалаах дуо?

— Былчыҥнарын үлэлээтэхтэринэ, хаанын үчүгэйдик эргийэн, сүһүөхтэрин аһылыктаналлар. Скандинавскай хаамыыга былчыҥнарын 90% үлэлиир. Онон киһи төһөнөн эрдэттэн скандинавскай хаамыынан дьарыктанар да, соччонон туһанар, сүһүөхтэрэ чөл буолар. Саҥардыы ыалдьан эрэр дьон, чахчы сүһүөх ыарыытыттан босхолоноллор.

Аныгы сайдыылаах кэм биир улахан кыһалҕатынан тымыр уонна сүрэх ыарыылара буолаллар. Ити ыарыыларга саамай туһалааҕынан эмиэ скандинавскай хаамыы буолар. Оттон ити ыарыыларга үксүн эр дьон ыллараллар. Статистика көрдөрөрүнэн, күүстээх аҥаардар кэрэ аҥаардардааҕар үс төгүл элбэхтик ыалдьаллар эбит. Ол биричиинэтэ биллэр, табах уонна арыгы. Тыа сиригэр эр дьон кыбыстаннар, киэһэ хараҥаҕа хаамаллар эбит (күлэр). Ол эрээри билигин хаамааччы күүстээх аҥаардар элбээтилэр.

— Скандинавскай хаамыы атын регионнарга төһө тэнийдэ?

— Россияҕа скандинавскай хаамыыны спорт көрүҥүн быһыытынан билиннилэр. Күрэхтэһиилэр тэриллэр буолан эрэллэр. Биһиги күрэхтэһиилэри наһаа биһирээбэппит. Кылаабынайа, биһиэхэ доруобуйа туһугар хаамыы.
— Матвей Иванович, кэпсээниҥ иһин махтанабын.

* * *
Төрөөбүт дойдуга бэринии биир үтүө холобура бу буоллаҕа. Энтузиаст Матвей Лыткин төһөлөөх элбэх киһиэхэ абыраабыта, доруобуйаларын туругун тупсарбыта буолуой? Ылсыбыт дьыалата өссө салгыы сайдарыгар баҕарыаҕын.

 

Ыспыраапка
1940 сыллаахха Финляндияҕа аан бастаан хайыһардьыттар сайынын дьарыктана таарыйа, хайыһара суох хаалыктаах хаампыттара биллэр. Оттон 1979 сыллаахха Маури Рэпо диэн киһи хаалыктаах хаамыыны спорт биир көрүҥүн быһыытынан туспа тутан, ыстатыйа суруйан таһаартарбыт. Скандинавскай хаамыы историята итилэри кытта ситимнээх.

 

Людмила НОГОВИЦЫНА

 



Читайте дальше

Юмор ЧП Спорт СВО Отдых Обо всём Мир Культ