“Тойбохой” кэпэрэтиип уотурба астаан, Сунтаар сүөһүлээх хаһаайыстыбаларын хааччыйан эрэр

САХА СИРЭ. Муус устар 11 күнэ — ULUS.MEDIA. Алексей Сидоров – агроинженер идэлээх эдэр киһи, тыа сиригэр үлэлии-хамныы сылдьар. Сунтаар улууһугар “көбүөр бэрдин тэлгэппит көнө, налыы хонуулаах” Тойбохойго бурдук үүннэрэр. Быйыл олунньуттан уотурба (комбикорм) астаан эрэрин дьонтон истэн, Алексей өрөспүүбүлүкэ тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччуларын сийиэһигэр кэлэ сырыттаҕына көрсөн кэпсэттим.

Аһаҕастык билиннэххэ, ыйытыы күүһүнэн аҕыйах этиини ыган ыллым. Бэрт кэмчи саҥалаах киһи буолан биэрдэ. Дьокуускайга Тыа хаһаайыстыбатын академиятын 2016 с. үөрэнэн бүтэрбит. Үөлээннээхтэрин кытта сүбэлэһэн, 2018 с. сир үлэтигэр хайысхалаах “Тойбохой” тыа хаһаайыстыбатын производственнай кэпэрэтиибин тэрийбит. Аҕатын дьыалатын салҕаабыт диэххэ сөп. Аҕата, Иван Николаевич Сидоров, сопхуоска агрономнаабыт. Онон, Алексей бэрт кыра сааһыттан бааһынаҕа улааппытын этэр.

“Киһи – оҕотуттан” диэн өбүгэбит кэс тыла дириҥ ис хоһоонноох. Оҕо эрдэҕиттэн хара үлэни билэн улааппыт киһи кэнэҕэс туохтан даҕаны толлубат, тулуурдаах буолар. Куоракка үөскээбит эбэтэр тыа сиригэр даҕаны аҕата суох улааппыт уолаттар олоххо бэлэмэ суохтарын туһунан элбэхтик истэбит. Сиргэ-уокка от-мас үлэтигэр, булка-алка эриллибит саха уолаттара сатабылларын байыаннай дьайыыга итэҕэтиилээхтик көрдөрөллөр. Алексей ийэтин үүтүн кытта үлэҕэ, сиргэ тапталы иҥэринэн улааппыт буолан, маннык уустук дьыалаҕа ылыстаҕа. Биэс буолан саҕалаабыттарыттан бииргэ үөскээбит доҕоро Александр Егоровтыын иккиэйэҕин хаалан үлэлии сылдьаллар эбит.

“Көнө, налыы хонуулаах” диэн ырыа тылларыгар эрэ киэргэтэн этиллэрин Алексей Сидоровтан ордук ким даҕаны билбэтэ буолуо. Сопхуос эстиэҕиттэн быраҕыллан, туһата суох сыппыт бааһыналар бүтүннүү талахха, маска, дулҕаҕа былдьаммыттарын булуугунан, кыһыл илиилэринэн ыраастаан, сыл аайы кэҥэтэн, билигин 200 гектарга тириэрдибиттэр. Ол оҥорбут  бааһына сирдэрин түүлэһэн туһаналлар. Онно ааспыт сайын 60-нуу, 70-нуу гектарга эбиэс, ньэчимиэн, сэлиэһинэй бурдугу үүннэрэн хомуйбуттар. Ол иннинэ элбэх сыллаах оту уонна сылгылаахтарга анаан эбиэһи ыһа сылдьыбыттар.

Аны оту ыһарбытын тохтотуохпут. Уотурба астыырга бурдук бары көрүҥэ туһаныллар. Ньэчимиэнэ элбэҕэ ордук”, – диир Алексей. Уотурба сыаҕын үлэлэтэр туһунан идиэйэни нэһилиэктэрин (урукку баһылык Иван Александрович Попов) уонна улуустарын (баһылык Анатолий Васильевич Григорьев) дьаһалталара өйөөн, үбүлээбиттэр. Эбийиэк тутуутун 2020 с. саҕалаабыттар. Уотурба астыыр тэрили атыылаһан туруоран, быйыл олунньуттан үлэлэппиттэр. Чааска туонна аҥаарын астаан таһаарар кыамталаах.

Саҕалааһын быһыытынан, ынах үүттүйэр уотурбатын оҥороллор. Ол састаабыгар ньэчимиэн, сэлиэһинэй, эбиэс, цеолит уонна туус киирэллэр. Барыта бэйэлэригэр Сунтаарга баар, “олохтоох” компоненнар. Сыыйа уотурба атын көрүҥнэрин эмиэ астыыр былааннаахтар. Улуус нэһилиэктэрин хааччыйар соруктаахтар эрээри, кэлин кэҥээтэхтэринэ, ыаллыы сытар улуустарга тахсарга баҕатыйаллар. Сыаналара даҕаны сөбүгэр: Сунтаарга кэлии 35 киилэ кууллаах уотурбаны 1700 солкуобайга атыылыыр буоллахтарына, “Тойбохой” кэпэрэтиип киэнэ – 1250 солкуобай.

Сир үлэтин модун күүстээх тиэхиньикэ эрэ кыайар. “Тойбохойдор” улуус өйөбүлүнэн Т-150 уонна МТЗ-82 тыраахтардары ылыммыттар. Владивостокка тиийэн, туһанылла сылдьыбыт дьоппуон дьоҕус комбайнын атыылаһан аҕалбыттар. Аны быйыл Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин сүөһү аһылыгын бэлэмниир бырагырааматыгар киирсэн, улахан комбайнынан сэбилэнээри турунан сылдьаллар. Ирдэнэр докумуоннары туттарбыттар. Үлэ сылыгар маннык үлэһит, буолаары буолан, сүөһү-ас дэлэйэр укулаатын уһанар уолаттары өйүөххэ баар этэ.

 

Василий Никифоров  

 


Читайте нас в:

“Тойбохой” кэпэрэтиип уотурба астаан, Сунтаар сүөһүлээх хаһаайыстыбаларын хааччыйан эрэр

САХА СИРЭ. Муус устар 11 күнэ — ULUS.MEDIA. Алексей Сидоров – агроинженер идэлээх эдэр киһи, тыа сиригэр үлэлии-хамныы сылдьар. Сунтаар улууһугар “көбүөр бэрдин тэлгэппит көнө, налыы хонуулаах” Тойбохойго бурдук үүннэрэр. Быйыл олунньуттан уотурба (комбикорм) астаан эрэрин дьонтон истэн, Алексей өрөспүүбүлүкэ тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччуларын сийиэһигэр кэлэ сырыттаҕына көрсөн кэпсэттим.

Аһаҕастык билиннэххэ, ыйытыы күүһүнэн аҕыйах этиини ыган ыллым. Бэрт кэмчи саҥалаах киһи буолан биэрдэ. Дьокуускайга Тыа хаһаайыстыбатын академиятын 2016 с. үөрэнэн бүтэрбит. Үөлээннээхтэрин кытта сүбэлэһэн, 2018 с. сир үлэтигэр хайысхалаах “Тойбохой” тыа хаһаайыстыбатын производственнай кэпэрэтиибин тэрийбит. Аҕатын дьыалатын салҕаабыт диэххэ сөп. Аҕата, Иван Николаевич Сидоров, сопхуоска агрономнаабыт. Онон, Алексей бэрт кыра сааһыттан бааһынаҕа улааппытын этэр.

“Киһи – оҕотуттан” диэн өбүгэбит кэс тыла дириҥ ис хоһоонноох. Оҕо эрдэҕиттэн хара үлэни билэн улааппыт киһи кэнэҕэс туохтан даҕаны толлубат, тулуурдаах буолар. Куоракка үөскээбит эбэтэр тыа сиригэр даҕаны аҕата суох улааппыт уолаттар олоххо бэлэмэ суохтарын туһунан элбэхтик истэбит. Сиргэ-уокка от-мас үлэтигэр, булка-алка эриллибит саха уолаттара сатабылларын байыаннай дьайыыга итэҕэтиилээхтик көрдөрөллөр. Алексей ийэтин үүтүн кытта үлэҕэ, сиргэ тапталы иҥэринэн улааппыт буолан, маннык уустук дьыалаҕа ылыстаҕа. Биэс буолан саҕалаабыттарыттан бииргэ үөскээбит доҕоро Александр Егоровтыын иккиэйэҕин хаалан үлэлии сылдьаллар эбит.

“Көнө, налыы хонуулаах” диэн ырыа тылларыгар эрэ киэргэтэн этиллэрин Алексей Сидоровтан ордук ким даҕаны билбэтэ буолуо. Сопхуос эстиэҕиттэн быраҕыллан, туһата суох сыппыт бааһыналар бүтүннүү талахха, маска, дулҕаҕа былдьаммыттарын булуугунан, кыһыл илиилэринэн ыраастаан, сыл аайы кэҥэтэн, билигин 200 гектарга тириэрдибиттэр. Ол оҥорбут  бааһына сирдэрин түүлэһэн туһаналлар. Онно ааспыт сайын 60-нуу, 70-нуу гектарга эбиэс, ньэчимиэн, сэлиэһинэй бурдугу үүннэрэн хомуйбуттар. Ол иннинэ элбэх сыллаах оту уонна сылгылаахтарга анаан эбиэһи ыһа сылдьыбыттар.

Аны оту ыһарбытын тохтотуохпут. Уотурба астыырга бурдук бары көрүҥэ туһаныллар. Ньэчимиэнэ элбэҕэ ордук”, – диир Алексей. Уотурба сыаҕын үлэлэтэр туһунан идиэйэни нэһилиэктэрин (урукку баһылык Иван Александрович Попов) уонна улуустарын (баһылык Анатолий Васильевич Григорьев) дьаһалталара өйөөн, үбүлээбиттэр. Эбийиэк тутуутун 2020 с. саҕалаабыттар. Уотурба астыыр тэрили атыылаһан туруоран, быйыл олунньуттан үлэлэппиттэр. Чааска туонна аҥаарын астаан таһаарар кыамталаах.

Саҕалааһын быһыытынан, ынах үүттүйэр уотурбатын оҥороллор. Ол састаабыгар ньэчимиэн, сэлиэһинэй, эбиэс, цеолит уонна туус киирэллэр. Барыта бэйэлэригэр Сунтаарга баар, “олохтоох” компоненнар. Сыыйа уотурба атын көрүҥнэрин эмиэ астыыр былааннаахтар. Улуус нэһилиэктэрин хааччыйар соруктаахтар эрээри, кэлин кэҥээтэхтэринэ, ыаллыы сытар улуустарга тахсарга баҕатыйаллар. Сыаналара даҕаны сөбүгэр: Сунтаарга кэлии 35 киилэ кууллаах уотурбаны 1700 солкуобайга атыылыыр буоллахтарына, “Тойбохой” кэпэрэтиип киэнэ – 1250 солкуобай.

Сир үлэтин модун күүстээх тиэхиньикэ эрэ кыайар. “Тойбохойдор” улуус өйөбүлүнэн Т-150 уонна МТЗ-82 тыраахтардары ылыммыттар. Владивостокка тиийэн, туһанылла сылдьыбыт дьоппуон дьоҕус комбайнын атыылаһан аҕалбыттар. Аны быйыл Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин сүөһү аһылыгын бэлэмниир бырагырааматыгар киирсэн, улахан комбайнынан сэбилэнээри турунан сылдьаллар. Ирдэнэр докумуоннары туттарбыттар. Үлэ сылыгар маннык үлэһит, буолаары буолан, сүөһү-ас дэлэйэр укулаатын уһанар уолаттары өйүөххэ баар этэ.

 

Василий Никифоров  

 



Читайте дальше

Юмор ЧП Спорт СВО Отдых Обо всём Мир Культ